بحران بازار مسکن در ایران؛ افزایش چشمگیر اجاره‌نشینی و فقر میان خانوارها

بحران بازار مسکن در ایران با افزایش بی‌سابقه هزینه‌ها و کاهش قدرت خرید، بسیاری از خانواده‌ها را به سمت اجاره‌نشینی سوق داده است. گزارش‌های آماری نشان می‌دهند که تورم افسارگسیخته و کاهش ارزش پول ملی، توان خانه‌دار شدن را برای بخش بزرگی از جامعه از بین برده است.

افزایش چشمگیر سهم مسکن در سبد هزینه‌ها

بر اساس داده‌های منتشر شده، سهم هزینه‌های مربوط به مسکن از کل مخارج خانوارها در ایران روند صعودی نگران‌کننده‌ای داشته است. در حالی که میانگین جهانی این رقم حدود ۱۸ درصد است، در ایران این شاخص با جهش‌های شدیدی همراه بوده است.

در برخی گزارش‌ها اشاره شده که در پایتخت، این رقم می‌تواند تا ۷۰ درصد کل هزینه‌های یک خانوار را شامل شود که منجر به حذف بخش‌های وسیعی از کارگران از چرخه مسکن شده است.

رشد فقر میان خانوارهای مستأجر

وضعیت اقتصادی مستأجران با چالش‌های جدی روبرو شده است. گزارش‌های وزارت کار حاکی از آن است که در بازه زمانی سال‌های ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۱، تعداد خانوارهای مستأجر درگیر فقر با رشدی ۴۸ درصدی مواجه بوده است.

• در سال ۱۴۰۱، بیش از یک میلیون خانوار مستأجر در مناطق شهری با درآمد زیر خط فقر زندگی می‌کردند.
• در استان‌هایی مانند البرز و قم، نرخ فقر ناشی از هزینه‌های مسکن به ۱۰۰ درصد می‌رسد.
• بسیاری از خانوارها در مناطق حاشیه‌ای با بافت‌های مسکونی ناکارآمد و فاقد امکانات اولیه سکونت دارند.

چالش‌های سیاست‌گذاری و حمایت از مستأجران

علیرغم نیاز مبرم جامعه، سیاست‌های حمایتی دولت در حوزه بازار مسکن با محدودیت‌های عملیاتی روبرو بوده است. برای مثال، طرح‌های وام ودیعه مسکن به دلیل ناترازی منابع بانکی، تنها پاسخگوی بخش کوچکی از نیاز هفت میلیون خانوار مستأجر کشور است.

"عدم اجرای موثر طرح مالیات بر خانه‌های خالی و نبود پشتوانه قانونی برای کنترل نرخ اجاره‌بها، از عوامل اصلی تداوم بحران اجاره‌نشینی است."

در نهایت، با توجه به وضعیت فعلی، بدون بازنگری در سیاست‌های کلان اقتصادی و مدیریت تقاضای سرمایه‌ای در بخش مسکن، روند افزایش اجاره‌نشینی و فقر مسکونی همچنان ادامه خواهد داشت.