تاثیر اقتصاد کلان بر تصمیم فرزندآوری؛ چرا سیاست‌های جوانی جمعیت نامطلوب ارزیابی شدند؟

گزارش‌های اخیر نشان می‌دهد که مسئله فرزندآوری در ایران بیش از آنکه با مسائل زیستی و باروری گره خورده باشد، با چالش‌های عمیق اقتصاد کلان و دشواری‌های مدیریت خانواده پیوند خورده است. تحلیل‌های مرکز پژوهش‌های مجلس حاکی از آن است که سیاست‌های حمایتی فعلی، نتوانسته‌اند اعتماد و اطمینان لازم را در میان جامعه هدف ایجاد کنند.

ارزیابی مردم‌محور از عملکرد دولت

بر اساس پژوهش انجام شده توسط مرکز پژوهش‌های مجلس با استفاده از روش‌های علمی و پیمایش ملی، نمره رضایت عمومی از سیاست‌های حمایت از خانواده و جوانی جمعیت تنها ۳۹.۴ از ۱۰۰ ثبت شده است. این رقم، عملکرد دولت را در این حوزه در سطح «نامطلوب» قرار می‌دهد.

نکات کلیدی در ارزیابی ابعاد مختلف این سیاست‌ها به شرح زیر است:

• حمایت اقتصادی: با نمره ۳۶.۴۱، ضعیف‌ترین عملکرد را داشته است.
• فرزندپروری: با نمره ۳۴.۰۳، نشان‌دهنده عدم توانایی خانواده‌ها در تامین شرایط مناسب است.
• حضور اجتماعی مادران: با نمره ۵۵.۲۷، موفق‌ترین بخش از سیاست‌ها محسوب می‌شود.
• اطمینان خاطر: با نمره ۳۸.۷۳، همچنان در وضعیت بحرانی قرار دارد.

اقتصاد کلان؛ مانع اصلی در مسیر رشد جمعیت

تحلیل‌ها نشان می‌دهد که وزن حمایت اقتصادی در ذهن مردم حدود ۵۷ درصد است. این بدان معناست که مشوق‌های مقطعی مانند وام‌های کم‌بهره، نمی‌توانند با اثرات تورم مزمن و بی‌ثباتی قدرت خرید مقابله کنند. هزینه‌های بلندمدت شامل مسکن، آموزش و سلامت، بسیار فراتر از مشوق‌های فعلی است.

"مسکن تنها یک هزینه نیست، بلکه زیرساخت اصلی فرزندپروری است. خانواده‌ای بدون ثبات در محل سکونت، حتی با دریافت وام نیز با ریسک بزرگ تصمیم خود روبروست."

در واقع، شکاف عمیقی میان تعداد فرزند مطلوب و واقعی مشاهده می‌شود. در حالی که میانگین فرزند مطلوب در میان پاسخگویان ۳.۲ نفر است، این رقم در واقعیت به تنها ۱.۷ نفر کاهش یافته است.

چالش‌های ساختاری و تغییر سبک زندگی

علاوه بر مسائل مالی، تغییر الگوهای اجتماعی نیز نقش مهمی ایفا می‌کند. هزینه‌های فرصت برای زنان تحصیل‌کرده و شاغل، دشواری هماهنگی میان کار و خانواده و نگرانی از آینده شغلی فرزندان، از جمله مواردی است که با مشوق‌های نقدی ساده قابل حل نیست.

نتایج نشان می‌دهد که هرچه سطح تحصیلات و میزان درآمد بالاتر می‌رود، ارزیابی از سیاست‌های موجود کاهش می‌یابد. این موضوع نشان‌دهنده فاصله گرفتن برنامه‌های دولتی از الگوی زندگی مدرن و خانوارهای شهری است.

نتیجه‌گیری و چشم‌انداز آینده

برای بهبود وضعیت فرزندآوری، تمرکز باید از "تشویق‌های مقطعی" به سمت "تسهیل‌های ساختاری" تغییر یابد. ایجاد ثبات در اقتصاد کلان، کنترل تورم و فراهم کردن دسترسی پایدار به مسکن، پیش از هرگونه مشوق نقدی، برای تغییر نگرش خانواده‌ها ضروری است.