تحلیل روند نرخ دلار؛ آیا سیاست‌های ارزی فعلی الگوی سال ۹۷ را تکرار می‌کند؟

تحلیل تجربیات گذشته بازار ارز نشان می‌دهد که مدیریت نرخ دلار تنها با تزریق نقدینگی یا عرضه مقطعی ارز میسر نیست و مدیریت انتظارات بازار، کلید اصلی ثبات اقتصادی است.

واکاوی بحران ارزی سال ۱۳۹۷ و نقش بانک مرکزی

در سال ۱۳۹۷، بازار ارز ایران با یک جهش بی‌سابقه روبرو شد؛ جایی که نرخ نرخ دلار از حدود ۵ هزار تومان به مرز ۲۰ هزار تومان رسید. این نوسان شدید، نتیجه ترکیبی از فشار تحریم‌ها، افزایش انتظارات تورمی و تغییرات بنیادین در قواعد تخصیص ارز بود.

در آن مقطع، اقدامات بانک مرکزی شامل راه‌اندازی سامانه نیما و ایجاد بازار ثانویه بود. با این حال، تغییر در نحوه عرضه ارز صادراتی (به ویژه در بخش‌های پتروشیمی و فولاد) و افزایش نرخ ارز رسمی، ناخودآگاه باعث تشدید تقاضا در بازار آزاد شد.

"مداخله صحیح بانک مرکزی باید در حاشیه بازار انجام شود تا ضمن جلوگیری از ایجاد رانت، زمینه کاهش نرخ ارز فراهم شود."

چرا قیمت دلار در سال ۹۷ کاهش یافت؟

برخلاف تصور عمومی که کاهش قیمت را صرفاً ناشی از مداخله در نرخ ۱۹۵۰۰ تومان می‌دانند، تحلیل‌ها نشان می‌دهند که نرخ دلار زمانی آرام گرفت که بانک مرکزی سیگنال‌های مشخصی مبنی بر تثبیت نرخ در سامانه نیما صادر کرد.

وقتی فعالان اقتصادی اطمینان یافتند که نرخ رسمی با سرعت گذشته افزایش نخواهد یافت، انگیزه برای احتکار ارز کاهش یافت و عرضه در بازار افزایش پیدا کرد. در واقع، ثبات قیمت حاصل سه عامل بود:

• مداخله مستقیم بانک مرکزی در قیمت‌های حاشیه بازار
• تغییر انتظارات معامله‌گران نسبت به آینده نرخ ارز
• افزایش عرضه ارز صادراتی به چرخه اقتصاد

شباهت‌های سیاست‌های فعلی با الگوی سال ۹۷

امروزه نیز تلاش بانک مرکزی برای عرضه ارز در حاشیه بازار، یادآور همان الگوهای گذشته است. اما یک چالش بزرگ وجود دارد: اگر نرخ ارز در مرکز مبادله روزانه در حال رشد باشد، معامله‌گران انگیزه‌ای برای بازگرداندن سریع ارز به اقتصاد نخواهند داشت.

برای جلوگیری از تکرار سناریوی سال ۹۷، سیاست‌گذاران باید علاوه بر عرضه ارز، بر مدیریت انتظارات و ارائه پالس‌های معتبر درباره ثبات قواعد بازار تمرکز کنند تا از ایجاد شکاف میان نرخ رسمی و بازار آزاد جلوگیری شود.