بحران در صنعت سیمان؛ سقوط ۷۳ درصدی صادرات کلینکر و فشار ناترازی انرژی

صنعت سیمان در نیمه نخست سال جاری با ترکیبی از چالش‌های ساختاری و ناترازی‌های انرژی روبرو شده است. در حالی که تولید سیمان با رشد همراه بوده، کاهش محسوس تولید کلینکر و افت شدید صادرات، پایداری این بخش را به مخاطره انداخته است.

تضاد در آمار تولید و فشار بر ذخایر استراتژیک

طبق گزارش‌های منتشر شده، در پنج ماه نخست سال جاری، میزان تولید کلینکر با کاهش ۳.۵ میلیون تنی نسبت به سال گذشته مواجه شده است. این در حالی است که تولید خودِ سیمان با رشد ۲ میلیون تنی، به ۲۷.۵ میلیون تن رسیده است.

این شکاف تولیدی باعث شده تا برای تأمین نیاز بازار داخلی، حدود ۲ میلیون تن از ذخایر کلینکر برداشت شود. افزایش ۶ درصدی تقاضای داخلی، فشار مضاعفی را بر ذخایر استراتژیک این صنعت وارد کرده است.

سقوط صادرات و بن‌بست‌های مرزی

یکی از تلخ‌ترین بخش‌های گزارش‌های اقتصادی، افت ۷۳ درصدی صادرات کلینکر است. حجم صادرات از ۳.۳ میلیون تن در سال گذشته به تنها ۹۰۰ هزار تن در این دوره کاهش یافته است. شرایط امنیتی در مناطق جنوبی و غربی و کاهش واردات از سوی عراق، از عوامل اصلی این افت محسوب می‌شوند.

"در شمال و شرق کشور، صادرات سیمان ۱۹ درصد رشد داشته که نشان‌دهنده وجود تقاضای واقعی در بازارهایی نظیر افغانستان و روسیه است، اما مشکلات مدیریتی در مرزها مانع بهره‌برداری کامل از این ظرفیت می‌شود."

عدم مدیریت یکپارچه در مرزها باعث شده کامیون‌های صادراتی تا هفت یا هشت روز در صف‌های طولانی توقف کنند. این فرآیندهای سنتی و نبود سامانه‌های سیستمی برای کنترل سوخت، هزینه‌های جانبی و زمان حمل را به شدت افزایش داده است.

ناترازی انرژی و جهش هزینه‌های تولید

بحران تامین سوخت، هسته اصلی مشکلات فعلی است. نیاز روزانه صنعت به ۲۸ میلیون مترمکعب گاز، در حالی که در مقاطع مختلف دریافت گاز به کمتر از ۵ میلیون مترمکعب رسیده، تولیدکنندگان را به سمت سوخت‌های گران‌تر و پرهزینه‌تر سوق داده است.

• قیمت سوخت: افزایش ۶۶ درصدی قیمت سوخت در دو ماه اخیر.
• محدودیت برق: کاهش دریافت برق در زمان پیک از ۶۵۰ به ۴۰۰ مگاوات.
• هزینه مواد: افزایش ۱۵۰ درصدی قیمت مواد ناریه.

در مجموع، میانگین قیمت تمام شده سیمان از ابتدای سال تا مهرماه، با رشدی ۴۴ درصدی مواجه شده است که با محدودیت‌های قیمت‌گذاری دولتی، فاصله فزاینده‌ای با هزینه‌های واقعی تولید پیدا کرده است.

راهکارها: تنفس مالی و تنوع‌بخشی به سبد انرژی

برای عبور از این مرحله بحرانی، فعالان صنعت خواستار ایجاد یک دوره تنفس پنج‌ساله هستند تا بخشی از سود شرکت‌ها به جای پرداخت به سهامداران، صرف نوسازی خطوط تولید و ارتقای فناوری شود. همچنین توسعه نیروگاه‌های بازیافت حرارتی (WHR) و استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر مانند خورشیدی، از جمله راهکارهای کلیدی برای کاهش وابستگی به شبکه سراسری برق عنوان شده است.

در نهایت، آینده پایداری صنعت سیمان در گرو مدیریت ناترازی انرژی و اصلاح فرآیندهای صادراتی و مرزی است.