تحلیل توزیع درآمد در ایران؛ کاهش ضریب جینی و شکاف میان شهر و روستا

گزارش‌های آماری جدید از وضعیت توزیع درآمد در ایران نشان می‌دهد که اگرچه شاخص‌های کلی نابرابری در سطح کل کشور در سال 1404 بهبود یافته است، اما شکاف درآمدی میان مناطق شهری و روستایی و همچنین تفاوت‌های میان استان‌ها همچنان به چشم می‌خورد.

تحلیل شاخص‌های نابرابری و ضریب جینی

بر اساس داده‌های منتشر شده، ضریب جینی که نشان‌دهنده میزان برابری در توزیع درآمد است، در کل کشور از 0.3870 در سال 1403 به 0.3849 در سال 1404 کاهش یافته که نشان از بهبود نسبی وضعیت است. هرچه این عدد به صفر نزدیک‌تر باشد، توزیع درآمد عادلانه‌تر تلقی می‌شود.

در مناطق شهری، این شاخص با کاهش اندکی از 0.3689 به 0.3686 رسیده است، اما در مناطق روستایی روند متفاوتی مشاهده می‌شود؛ جایی که ضریب جینی از 0.3532 به 0.3543 افزایش یافته که بیانگر تشدید نابرابری در روستاهاست.

تغییر سهم دهک‌ها در توزیع هزینه

بررسی سهم دهک‌های مختلف نشان می‌دهد که بخشی از هزینه‌های کشور از دهک‌های بالاتر به سمت دهک‌های پایین‌تر و میانی جابه‌جا شده است. این تغییرات در جدول زیر قابل مشاهده است:

همچنین سهم 20 درصد کم‌هزینه‌ترین خانوارها از کل هزینه‌ها با افزایش از 6.10 درصد به 6.15 درصد همراه بوده است.

شکاف منطقه‌ای و وضعیت استان‌ها

بررسی‌های استانی نشان‌دهنده تفاوت‌های معنادار در توزیع درآمد در ایران است. در سطح شهرها، استان تهران با ثبت ضریب جینی 0.4021، بالاترین میزان نابرابری را در کشور تجربه کرده است. پس از تهران، استان‌های سیستان و بلوچستان و گلستان در رتبه‌های بعدی قرار دارند.

در مقابل، استان‌های کرمان و قزوین کمترین میزان نابرابری شهری را به خود اختصاص داده‌اند. در بخش روستایی نیز همدان با ضریب 0.3786 در صدر نابرابری قرار دارد، در حالی که قزوین و خراسان شمالی کمترین میزان را ثبت کرده‌اند.

در مجموع، اگرچه شاخص‌های کلان مانند پالما، تیل و اتکینسون نشان‌دهنده کاهش محدود نابرابری در سطح ملی هستند، اما تفاوت‌های فاحش میان مناطق شهری و روستایی و همچنین تفاوت‌های استانی، نشان می‌دهد که روند توزیع عادلانه درآمد همچنان با چالش‌های ساختاری روبروست.