سیاست‌های اقتصادی بانک مرکزی نباید قربانی جنجال‌های رسانه‌ای شود

سیاست‌های اقتصادی بانک مرکزی نباید در برابر فشار جنجال‌های سیاسی و رسانه‌ای آسیب‌پذیر باشند؛ چرا که تمرکز بر تثبیت مصنوعی نرخ ارز می‌تواند بستری برای گسترش رانت و فساد فراهم کند.

ضرورت جداسازی تصمیمات علمی از جنجال‌های سیاسی

سیدمحمد طبیبیان، اقتصاددان برجسته، در گفتگو با رسانه‌ها تأکید کرد که تصمیم‌گیری‌های کلان اقتصادی باید صرفاً بر پایه اصول علمی و تحلیل‌های کارشناسی استوار باشد. او معتقد است که گروه‌های ذینفع که از وضعیت‌های نامتعادل اقتصادی سود می‌برند، همواره تلاش می‌کنند با ایجاد فضاسازی‌های رسانه‌ای، مانع از اجرای اصلاحات ساختاری شوند.

به گفته وی، تجربه تاریخی نشان داده است که سیاست‌های درست اقتصادی، مانند پیوستن به سازمان تجارت جهانی، همواره با مخالفت‌های سازمان‌یافته مواجه شده‌اند. بنابراین، بانک مرکزی باید در مسیر اصلاحات خود، از تأثیرپذیری از این جنجال‌ها پرهیز کند.

ریشه‌های نوسانات نرخ ارز و تأثیر شرایط جنگی

افزایش ناهنجار قیمت ارز در ماه‌های اخیر تنها ناشی از عوامل داخلی نیست. طبیبیان خاطرنشان کرد که شرایط جنگی و فشارهای ناشی از محاصره اقتصادی، نقش تعیین‌کننده‌ای در تشدید نوسانات بازار داشته است. در چنین شرایطی، علاوه بر عوامل سنتی مانند رشد نقدینگی، متغیرهای ژئوپلیتیک نیز فشار بر نرخ ارز را دوچندان می‌کنند.

«در شرایط فشار اقتصادی و جنگ، نمی‌توان انتظار معجزه کرد؛ اگر فشارها ادامه یابد، شرایط اقتصادی دشوارتر خواهد شد.»

نقد سیاست تثبیت نرخ ارز و پیشنهاد ایجاد بازار واقعی

یکی از چالش‌های اصلی در مدیریت ارز، نبود یک بازار شفاف و واقعی است. طبیبیان سیاست تثبیت نرخ ارز را به شدت مورد انتقاد قرار داد و آن را «سیاستی رانتی» نامید که تنها به حفظ منافع گروه‌های خاص کمک می‌کند. او برای حل این معضل، راهکارهای زیر را پیشنهاد کرد:

• ایجاد بازار شفاف: فراهم کردن بستری که در آن عرضه و تقاضا قیمت را تعیین کند.
• مداخله هدفمند: بانک مرکزی باید از طریق همان بازار واقعی، اقدام به مدیریت نقدینگی و ارز کند.
• مقایسه منطقه‌ای: ایجاد ساختاری مشابه کشورهای همسایه مانند عراق و افغانستان که بازار مشخصی دارند.

در حال حاضر، قیمت ارز در ایران به شدت تحت تأثیر بازارهای خارجی مانند هرات و اربیل قرار دارد که نشان‌دهنده ضعف در ساختار داخلی است.

محدودیت‌های بانک مرکزی در مدیریت اقتصاد کلان

در پایان، این اقتصاددان تأکید کرد که نباید انتظارات غیرمنطقی از بانک مرکزی داشت. این نهاد به تنهایی قادر به کنترل تمامی متغیرهای اقتصادی نیست، چرا که سیاست‌های نظامی، دیپلماسی و مدیریت کل اقتصاد در اختیار این بانک نیست. نقش بانک مرکزی باید در چارچوب یک سازوکار شفاف و متناسب با محدودیت‌های موجود تعریف شود.

در نهایت، تنها با ایجاد یک بازار واقعی و عبور از سیاست‌های رانتی، می‌توان به ثبات اقتصادی و شفافیت در معاملات ارز دست یافت.