تقاضای جدید آمریکا برای توافق هسته‌ای: کاهش غنی‌سازی یا فشار نظامی؟

در حالی که جنگ میان اسرائیل و ایران وارد هشتمین ماه خود می‌شود، تقاضای جدید ایالات متحده برای توافق هسته‌ای با تمرکز بر کاهش ظرفیت غنی‌سازی اورانیوم، فضای جدیدی از دیپلماسی را باز کرده است. این رویکرد که از سوی معاون رئیس‌جمهور آمریکا مطرح شده، می‌تواند نشانه‌ای از نرمش نسبی واشینگتن در برابر پیش‌تر مطالبه برای توقف کامل غنی‌سازی باشد.

مواضع متناقض در واشینگتن؛ میان نرمش و فشار

جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، در اظهاراتی جدید تأکید کرد که ایران باید برای اثبات عدم تمایل به ساخت سلاح هسته‌ای، میزان غنی‌سازی خود را به شکلی معنادار کاهش دهد. او با پرسش از ضرورت تولید سوخت با غنای ۶۰ درصد، این موضوع را یک آستانه اساسی برای اعتماد دانست.

با این حال، این سخنان با لحن تندتر سایر مقامات همسو نیست. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، با تأکید بر اینکه ایران نباید به سلاح هسته‌ای دست یابد، وضعیت اقتصادی تهران را در سقوط آزاد توصیف کرد. از سوی دیگر، دونالد ترامپ نیز هشدار داده است که پایان این درگیری می‌تواند از مسیرهای مختلف، از جمله نظامی، صورت گیرد.

دیدگاه تهران: مذاکره در سایه جنگ

در مقابل، مقامات ایرانی نسبت به صداقت آمریکا در مورد دیپلماسی تردید جدی دارند. مسعود پاشکیان، رئیس‌جمهور ایران، با انتقاد از سیاست‌های ایالات متحده، معتقد است که واشینگتن از مذاکرات به عنوان ابزاری برای فشار بیشتر و فروپاشی نظام سیاسی ایران استفاده می‌کند.

"هر بار که به میز مذاکره می‌آییم، جنگ بر ما تحمیل می‌شود؛ این نشان می‌دهد که هدف آن‌ها گفتگو نیست، بلکه سرنگونی جمهوری اسلامی است."

با این حال، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، با اشاره به امکان ادامه گفتگوها، تأکید کرد که تنها توافقاتی مبتنی بر عدالت و انصاف می‌تواند به این بحران پایان دهد.

موانع اصلی در مسیر توافق هسته‌ای

برخلاف تمرکز شدید ایالات متحده بر موضوع غنی‌سازی، تحلیلگران معتقدند اولویت‌های اصلی تهران در حوزه‌های دیگری قرار دارد. تفاوت‌های بنیادین در اولویت‌ها، پیچیده‌ترین بخش از معادلات فعلی است:

• رفع تحریم‌های اقتصادی و بازگشت به چرخه تجارت جهانی
• آزادسازی دارایی‌های مسدود شده ایران در خارج از کشور
• رفع محاصره دریایی و بازگشایی کامل امنیت در تنگه هرمز
• توقف درگیری‌ها در جبهه‌های مختلف از جمله لبنان

وضعیت امنیت در تنگه هرمز نیز همچنان یک متغیر نامطمئن است. علی‌رغم گزارش‌هایی مبنی بر بهبود جریان نفت در خلیج فارس، حملات به شناورها همچنان ادامه دارد که این موضوع فشار بر ایالات متحده برای رسیدن به یک توافق پایدار را افزایش می‌دهد.

جمع‌بندی و چشم‌انداز آینده

در نهایت، اگرچه پیشنهادهای جدید ایران برای توقف درگیری‌ها و بازگشایی مسیرهای تجاری مطرح شده، اما عدم توافق بر سر توالی اقدامات (Sequence of events) همچنان مانعی بزرگ است. موفقیت در رسیدن به یک توافق هسته‌ای جدید، مستلزم عبور از بن‌بست‌های امنیتی و اقتصادی است که فراتر از صرفاً کاهش سطح غنی‌سازی است.