چالش‌های معماری حکمرانی در تنظیم‌گری رمزارز و ابهام در نقش نهادهای نظارتی

ابلاغ نظام‌نامه جدید تنظیم‌گری حوزه رمزارز در ایران، پرسش‌های بنیادینی را درباره آینده این صنعت ایجاد کرده است. در حالی که تلاش‌ها برای قانون‌مند کردن این بازار در جریان است، کارشناسان هشدار می‌دهند که تمرکز بر افزایش تعداد نهادهای نظارتی بدون تعیین دقیق مرزهای صلاحیت، تنها به پیچیدگی‌های اداری خواهد انجامید.

سهیل نیکزاد، عضو هیئت مدیره انجمن بلاکچین، در تحلیل شرایط موجود تأکید می‌کند که مسئله اصلی، کمبود کنترل نیست، بلکه فقدان یک معماری درست برای حکمرانی در این حوزه است. او معتقد است کسب‌وکارها با قوانین سخت می‌توانند برنامه‌ریزی کنند، اما با عدم قطعیت در قوانین، امکان مدیریت فعالیت‌ها وجود ندارد.

چالش‌های ساختاری در تنظیم‌گری رمزارز

یکی از بزرگ‌ترین دغدغه‌ها در ساختار جدید، حضور احتمالی ۱۳ نهاد در فرآیند نظارت است. اگرچه تقسیم کار شفاف می‌تواند به هماهنگی منجر شود، اما نبود یک مرجع نهایی برای حل اختلافات میان دستگاه‌ها، می‌تواند بازار را دچار «تورم مقرراتی» کند.

در این میان، ماهیت متفاوت دارایی‌های دیجیتال باید مبنای نظارت قرار گیرد. نیکزاد معتقد است:

«تنظیم‌گر باید از ماهیت فعالیت تبعیت کند، نه از اسم فناوری. بانک مرکزی تنها باید بر نقاط اتصال دارایی دیجیتال به شبکه ریال نظارت داشته باشد.»

به عبارت دیگر، نباید یک رویکرد واحد برای تمامی توکن‌ها در نظر گرفت؛ چرا که تفاوت ماهوی میان رمزپول، اوراق بهادار و دارایی‌های غیرمتمرکز مانند بیت‌کوین، نیازمند سطوح مختلفی از نظارت است.

استانداردهای لازم برای پلتفرم‌های رمزارزی

برای رسیدن به یک صنعت مالی بالغ، پلتفرم‌ها باید فراتر از الزامات قانونی، استانداردهای زیر را به عنوان اولویت قرار دهند:

• تفکیک کامل دارایی مشتری از دارایی شرکت
• احراز هویت دقیق و مقابله با پول‌شویی
• حسابرسی مستمر و شفاف ذخایر تحت نگهداری
• مدیریت امن کلیدهای خصوصی و ثبت سوابق قابل استناد

اگر هزینه فعالیت رسمی در داخل کشور بیش از حد بالا برود، ریسک اصلی برای کاربران، مهاجرت به پلتفرم‌های خارجی و بازارهای غیررسمی خواهد بود که در آنجا توان نظارتی دولت عملاً از بین می‌رود.

تعادل میان امنیت و آزادی فعالیت

در نهایت، موفقیت نظام‌نامه جدید با میزان رسمی شدن بازار سنجیده می‌شود. تنظیم‌گری موفق باید بتواند میان حفاظت از حریم خصوصی کاربران و نظارت بر فعالیت واسطه‌ها تعادل برقرار کند. تمرکز نظارت باید بر پلتفرم‌هایی باشد که دارایی مردم را در اختیار دارند، نه بر کیف‌پول‌های شخصی شهروندان.

در جمع‌بندی، اگر قواعد بازی شفاف و پیش‌بینی‌پذیر باشد، کاهش تعداد بازیگران بازار می‌تواند نشانه‌ای از بلوغ صنعت باشد، اما اگر شرکت‌های سالم به دلیل ابهام حقوقی حذف شوند، این یک شکست برای نظام تنظیم‌گری خواهد بود.