جایگاه گازوئیل روسیه در آسیای مرکزی؛ از وابستگی ۹۳ درصدی تا خودکفایی کامل

تامین انرژی در آسیای مرکزی با تکیه بر گازوئیل روسیه، سطوح متفاوتی از وابستگی و خودکفایی را تجربه می‌کند که نقش هر کشور را در این زنجیره تعیین می‌کند.

تفاوت ساختاری در مدیریت سوخت منطقه

صادرات سوخت دیزل از روسیه به کشورهای آسیای مرکزی، از یک وابستگی مطلق تا یک مکمل صادراتی، طیف گسترده‌ای از نقش‌ها را ایفا می‌کند. در حالی که برخی کشورها برای حفظ توازن سوخت داخلی به مسکو وابسته هستند، برخی دیگر از آن برای مدیریت تقاضای مازاد استفاده می‌کنند.

بر اساس توافق‌نامه‌های بین‌دولتی، صادرات روسیه حتی در زمان اعمال محدودیت‌های صادراتی داخلی برای تثبیت بازار خود، از مقررات خاص مستثنی شده است. این موضوع باعث شده تا کشورهای منطقه از کاهش ناگهانی عرضه سوخت در امان بمانند.

بررسی وضعیت وابستگی کشورهای آسیای مرکزی

میزان اتکا به گازوئیل روسیه در کشورهای مختلف منطقه به شرح زیر قابل تحلیل است:

قرقیزستان و تاجیکستان؛ درگیر وابستگی شدید

در قرقیزستان، نزدیک به ۹۳ درصد از ۱.۶ میلیون تن سوخت مصرفی سالانه مستقیماً از روسیه وارد می‌شود. این کشور برای تامین روزمره خود به جای ذخیره احتیاطی، به این سوخت نیاز دارد.

تاجیکستان نیز با تولید داخلی ناچیز، سهم ۹۱.۱ درصدی روسیه را در تامین فرآورده‌های نفتی خود تجربه می‌کند. سهمیه معاف از عوارض این کشور برای سال ۲۰۲۶ به ۴۵۰ هزار تن افزایش یافته است.

قزاقستان و ازبکستان؛ مدل‌های ترکیبی

قزاقستان با تولید بیش از ۶ میلیون تن دیزل در سال، وابستگی ساختاری ندارد. واردات از روسیه در این کشور صرفاً برای پوشش تقاضای فصلی و مدیریت اوج مصرف انجام می‌شود.

ازبکستان نیز با اتکا به تولید بومی، از گازوئیل روسیه به عنوان منبعی برای پاسخ به نیازهای مازاد استفاده می‌کند.

ترکمنستان؛ استثنای منطقه

برخلاف تمامی همسایگان، ترکمنستان با بهره‌گیری از پالایشگاه‌های مدرن مانند «ترکمن‌باشی»، بازار داخلی خود را کاملاً پوشش داده است. این کشور حتی در نقش یک صادرکننده در منطقه ظاهر شده و فرآورده‌های نفتی خود را به افغانستان و ایران ارسال می‌کند.

نتیجه‌گیری

در نهایت، جایگاه گازوئیل روسیه در سبد انرژی آسیای مرکزی یکپارچه نیست؛ بلکه بسته به ظرفیت تولید داخلی هر کشور، از یک شریان حیاتی برای قرقیزستان تا یک ابزار موازنه برای قزاقستان و یک منبع بی‌تاثیر برای ترکمنستان متغیر است.