هشدار زلزله در شمال-مرکز ایران؛ احتمال ۴۰ درصدی وقوع زمین‌لرزه بزرگ

بررسی‌های تخصصی نشان می‌دهد که گسل‌های فعال در شمال-مرکز ایران با افزایش سطح تنش، در آستانه یک چرخه لرزه‌ای جدید قرار دارند که می‌تواند پیامدهای انسانی و اقتصادی جبران‌ناپذیری برای کل کشور به همراه داشته باشد.

وضعیت بحرانی گسل‌های شمال-مرکز ایران

مهدی زارع، استاد پژوهشکده بین‌المللی زلزله‌شناسی، هشدار می‌دهد که با در نظر گرفتن شرایط فعلی تنش در گسل‌های اصلی، احتمال وقوع زمین‌لرزه‌ای با بزرگای بیش از ۶ در دهه پیش رو به حدود ۴۰ درصد افزایش یافته است. این پهنه لرزه‌خیز که از دریای کاسپین تا فلات مرکزی امتداد دارد، یکی از خطرناک‌ترین مناطق از نظر تجمع جمعیت و زیرساخت‌های حیاتی است.

تحلیل‌ها بر اساس داده‌های ۲۲ ساله نشان می‌دهد که سامانه‌های گسلی نظیر گسل‌های شمال تهران، مشاء، ری و بوئین‌زهرا در مراحل پایانی چرخه لرزه‌ای خود قرار دارند. این یعنی مدل‌های سنتی ممکن است خطر فوری را کمتر از واقعیت برآورد کنند.

تمرکز جمعیت و ریسک بالای اقتصادی

محدوده مورد نظر، میزبان حدود ۳۴ درصد از کل جمعیت ایران است. تمرکز ۱۷ میلیون نفر در کمربند شهری تهران و کرج، در کنار قرارگیری مستقیم بر روی گسل‌های فعال، سطح ریسک را به رده "بسیار بالا" ارتقا داده است.

از منظر اقتصادی، این منطقه ستون فقرات کشور محسوب می‌شود. طبق برآوردها، خسارات احتمالی ناشی از یک زلزله بزرگ در این پهنه می‌تواند بین ۱۸۰ تا ۲۲۰ میلیارد دلار باشد که معادل بخش عظیمی از تولید ناخالص داخلی ایران است.

آسیب‌پذیری شهری و ضرورت مقاوم‌سازی

علاوه بر ماهیت زمین‌شناختی، بافت فرسوده شهری و سکونتگاه‌های غیررسمی در دامنه‌های شمالی تهران و جنوب شهر، گلوگاه‌های خطرناکی برای امدادرسانی ایجاد کرده‌اند. ساختمان‌های قدیمی که مطابق با استانداردهای نوین (مانند استاندارد ۲۸۰۰) ساخته نشده‌اند، بیشترین آسیب را خواهند دید.

"مسئله تنها پیش‌بینی زمان وقوع زلزله نیست، بلکه کاهش آسیب‌پذیری از طریق مقاوم‌سازی سازه‌ها و تقویت زیرساخت‌های حیاتی است."

در نهایت، با توجه به وضعیت گسل‌های فعال در شمال ایران، ضرورت تغییر رویکرد از مدیریت بحران به پیشگیری از بحران، از طریق پایش مستمر و اجرای دقیق استانداردهای مهندسی، بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود.