تالاب هورالعظیم؛ بحران حقابه و ضرورت اصلاح مدیریت منابع آب در خوزستان

بحران زیست‌محیطی در جنوب غرب کشور، به‌ویژه وضعیت بحرانی تالاب هورالعظیم، نیازمند بازنگری بنیادین در سیاست‌های مدیریت منابع آب و تامین حقابه این اکوسیستم حیاتی است.

ضرورت اصلاح حکمرانی آب برای احیای هورالعظیم

فعالان محیط زیست و مسئولان اجرایی بر این باورند که بدون اصلاح ساختار مدیریت منابع آب در حوضه کرخه، تلاش‌ها برای بازگرداندن حیات به این تالاب بی‌نتیجه خواهد بود. محمد درویش، فعال محیط زیست، در نشست نقد و بررسی مستند «فراموش‌شده» تاکید کرد که مطالبه‌گری باید بر پایه اسناد بالادستی و داده‌های علمی دقیق استوار باشد.

مدیرکل حفاظت محیط زیست خوزستان نیز با اشاره به چالش‌های موجود، بر لزوم گذار از مدیریت بخشی به سمت مدیریت یکپارچه تاکید کرد. وی افزود که نباید منتظر ماند تا پس از تامین مصارف دیگر، آب باقی‌مانده به تالاب اختصاص یابد؛ بلکه حقابه هورالعظیم باید در یک برنامه پایدار و مشخص تعریف شود.

عوامل تخریب و چالش‌های اکولوژیک تالاب

وضعیت کنونی تالاب هورالعظیم نتیجه ترکیب پیچیده‌ای از عوامل طبیعی و انسانی است. در ادامه، مهم‌ترین عوامل تاثیرگذار بر وضعیت این تالاب آورده شده است:

• تغییرات اقلیمی: خشکسالی‌های مداوم و کاهش سطح کلی منابع آب.
• فعالیت‌های صنعتی: اثرات احداث جاده‌های دسترسی و پدهای نفتی بر پیکره تالاب.
• گسستگی اکولوژیک: جاده‌هایی نظیر امام رضا، شط علی و همت که باعث قطع پیوستگی تالاب شده‌اند.
• مدیریت حوضه: نبود مدیریت هماهنگ در حوضه آبریز کرخه و دجله.

آمار و ارقام نیاز آبی تالاب

مطالعات تخصصی انجام شده توسط دانشگاه شهید چمران اهواز، ابعاد بحران کمبود آب در این منطقه را به تصویر می‌کشد. جدول زیر نشان‌دهنده برآورد نیاز آبی این تالاب است:

نقش رسانه و مستندسازی در آگاهی‌بخشی

تولید مستند «فراموش‌شده» با هدف برجسته کردن ابعاد ملی و بین‌المللی بحران هورالعظیم انجام شده است. این اثر تلاش می‌کند صدای جوامع محلی در مناطق هویزه، رفیع و سوسنگرد را به گوش جهانیان برساند. همچنین، ایجاد تفاهم میان بخش‌های نفت، کشاورزی و محیط زیست، از اولویت‌های اصلی برای جلوگیری از تبدیل بحران‌های زیست‌محیطی به تعارضات اجتماعی است.

"مسئله هورالعظیم تنها کمبود آب نیست؛ پیش از هر بحثی باید میان بخش‌های مختلف درباره حقابه و اولویت‌ها به تفاهم رسید."

در نهایت، احیای تالاب هورالعظیم مستلزم یک رویکرد جامع است که در آن تامین حقابه، کنترل فعالیت‌های انسانی و اصلاح مدیریت حوضه آبریز کرخه به صورت همزمان و با دقت علمی دنبال شود.