کریدورهای تجاری با روسیه؛ ضرورت توسعه ریلی و چالش‌های بنادر خزر

توسعه کریدورهای تجاری با روسیه و اتصال شبکه ریلی ایران به اوراسیا، به دلیل چالش‌های لجستیکی و تغییرات اقلیمی در دریای خزر، به ضرورتی انکارناپذیر برای امنیت اقتصادی کشور تبدیل شده است.

چالش‌های لجستیکی و بحران سطح آب خزر

سید رضا رفیعی، عضو هیات‌رئیسه اتاق مشترک بازرگانی ایران و روسیه، نسبت به کاهش سطح آب دریای خزر هشدار داد. وی معتقد است این پدیده می‌تواند کارکرد بنادر شمالی نظیر انزلی، کاسپین، نوشهر و امیرآباد را مختل کند، چرا که کشتی‌های بزرگ دیگر قادر به پهلوگیری در این بنادر نخواهند بود.

علاوه بر مسائل زیست‌محیطی، محدودیت‌های زیرساختی در مرز آستارا و ترافیک بالای این منطقه، از دیگر موانع اصلی در مسیر تجارت دو کشور محسوب می‌شود.

اهمیت استراتژیک خط آهن رشت-آستارا و کریدور اینچه‌برون

با توجه به حساسیت‌های ژئوپلیتیک در تنگه هرمز، توسعه کریدورهای شمالی اهمیت دوچندانی یافته است. رفیعی بر ضرورت تکمیل پروژه ریلی رشت-آستارا تأکید کرد و آن را راهی برای اتصال مستقیم به شبکه ریلی روسیه و در نهایت به چین و شرق دور دانست.

در همین راستا، اقدامات جدیدی برای احیای مسیرهای تجاری صورت گرفته است:

• فعال‌سازی کریدور اینچه‌برون: سرمایه‌گذاری ۳۵ هزار میلیارد تومانی با همکاری قزاقستان و روسیه.
• اتصال ریلی: تلاش برای پیوند دادن این محور به شبکه اصلی راه آهن کشور.
• تنوع مسیر: بهره‌گیری از مسیر سرخس برای دسترسی به اوراسیا.

اصلاح اولویت‌ها در شبکه ریلی و ترخیص کالا

یکی از مشکلات ساختاری در سیستم حمل‌ونقل کشور، اولویت‌بندی نادرست در شبکه ریلی است. برخلاف استانداردهای جهانی که در آن حمل‌ونقل باری در اولویت قرار دارد، در ایران قطارهای مسافری مقدم هستند که این امر باعث اتلاف زمان برای کالاهای تجاری می‌شود.

"کریدورسازی تنها به معنای ساخت جاده و ریل نیست؛ بلکه مستلزم سرعت در ترخیص، فعال بودن گمرکات و تامین بار برگشت برای حفظ صرفه اقتصادی است."

همچنین، کاهش زمان توقف کالا در مرزها از طریق بهبود فرآیندهای قرنطینه و امور گمرکی، از ارکان اصلی موفقیت در مدیریت کریدورهای تجاری خواهد بود.

در نهایت، برای گذار از جاده‌سازی‌های سنتی به سمت کریدورسازی مدرن، ایران نیازمند یک نگاه جامع است که در آن زیرساخت‌های ریلی، لجستیک گمرکی و سیاست‌های بازرگانی در یک راستا قرار گیرند تا مسیرهای شمال به جنوب به شکلی کارآمد فعال شوند.