جنگ در تیگرای؛ بحران اتیوپی و احتمال مداخله کشورهای همسایه

جنگ در منطقه تیگرای با بازگشت درگیری‌های شدید، بار دیگر ثبات بی‌ثبات اتیوپی را به چالش کشیده و احتمال مداخله کشورهای همسایه را افزایش داده است.

پس از دو هفته نبرد خونین، نیروهای فدرال اتیوپی موفق شدند پایتخت منطقه تیگرای، یعنی مکانله را بازپس بگیرند. این پیشرفت نظامی، عملاً به توافق آتش‌بس سال ۲۰۲۲ پایان داده و آرامش شکننده پس از جنگ‌های ویرانگر گذشته را از بین برده است.

سناریوهای احتمالی و گسترش میدان نبرد

اگرچه کنترل مکانله به دست دولت مرکزی افتاده است، اما کارشناسان هشدار می‌دهند که این اتفاق لزوماً به معنای پایان جنگ نیست. نیروهای شورشی از جمله جبهه آزادی‌بخش مردم تیگرای (TPLF) عقب‌نشینی کرده اما سوگند خورده‌اند که در مناطق کوهستانی به مبارزه ادامه دهند.

«ما با شرایط خودمان و در مکان‌هایی که انتخاب کنیم، با دشمن مقابله خواهیم کرد.» این جمله‌ای است که رهبر TPLF در واکنش به عقب‌نشینی نیروهایش بیان کرده است.

علاوه بر این، گزارش‌ها از ورود احتمالی نیروهای اریتره به شهرهای شمالی تیگرای، ابعاد منطقه‌ای و خطرناک‌تری به این درگیری بخشیده است. اتیوپی هم‌اکنون نه تنها در تیگرای، بلکه در مناطق آمهارا و اورومیا نیز با شورش‌های داخلی دست و پنجه نرم می‌کند که می‌تواند توان نظامی دولت را در جبهه‌های متعدد تحلیل ببرد.

تنش‌های دریای سرخ و معادلات منطقه‌ای

ریشه بسیاری از این تنش‌ها به جاه‌طلبی‌های نخست‌وزیر ابی احمد برای دستیابی به دسترسی به دریای سرخ بازمی‌گردد. اتیوپی که از سال ۱۹۹۱ محصور در خشکی است، به دنبال ایجاد یک خروجی دریایی است که این موضوع برای کشورهای همسایه تهدیدی استراتژیک محسوب می‌شود.

در همین راستا، مصر، اریتره، سودان و سومالی در نشست‌های اخیر خود بر لزوم حفظ حاکمیت ملی و عدم مداخله در امور داخلی تأکید کرده‌اند، هرچند که این کشورها در برابر اقدامات یک‌جانبه اتیوپی، هم‌پوشانی منافع شدیدی دارند.

نقش اریتره و پیچیدگی‌های سودان

رابطه میان اتیوپی و اریتره پس از آتش‌بس پرتوریا به شدت تیره شده است. اتیوپی با متهم کردن آسماره به دخالت در درگیری‌ها، روابط دیپلماتیک خود را قطع کرد. حضور نیروهای اریتره‌ای در مناطق مرزی می‌تواند باعث شود که جنگ در خاک تیگرای مدیریت شود تا مستقیماً به خاک اریتره نفوذ نکند.

از سوی دیگر، جنگ داخلی در سودان نیز ابعاد جدیدی به این بحران افزوده است. اتهامات مربوط به حمایت اتیوپی از نیروهای پشتیبانی سریع (RSF) در سودان، فضای بی‌اعتمادی را میان آدیس‌آبابا و همسایگانش دوچندان کرده است.

نتیجه‌گیری نهایی

در نهایت، سرنوشت ثبات در شاخ آفریقا به این بستگی دارد که آیا نیروهای فدرال اتیوپی می‌توانند در جبهه‌های متعدد پیروز شوند یا اینکه شورشیان با استفاده از جغرافیای دشوار، جنگ را به یک درگیری طولانی و فرساینده تبدیل خواهند کرد. جنگ در تیگرای اکنون بیش از هر زمان دیگری، توازن قدرت در منطقه را تحت فشار قرار داده است.