ریشه‌های تورم در ایران؛ تقابل دیدگاه تکانه‌های خارجی و دستور خرج دولت

در تحلیل‌های اخیر از وضعیت اقتصادی ایران، بحث میان دو دیدگاه متفاوت درباره ریشه‌های تورم در فضای رسانه‌ای شکل گرفته است؛ در حالی که برخی متخصصان عوامل خارجی را عامل اصلی می‌دانند، گروهی دیگر بر سیاست‌های مالی دولت تأکید دارند.

تکانه‌های خارجی و نوسانات ارز؛ دیدگاه جلالی نائینی

دکتر احمدرضا جلالی نائینی، متخصص اقتصاد، معتقد است که تبیین وضعیت تورم تنها از طریق نرخ رشد نقدینگی امکان‌پذیر نیست. او بر این باور است که رابطه میان نقدینگی و قیمت‌ها در اقتصاد ایران دچار شکست ساختاری شده است.

به گفته وی، عوامل زیر نقش کلیدی در انحراف نرخ تورم از روند تاریخی خود داشته‌اند:

• تکانه‌های حقیقی خارجی: شامل تحریم‌ها، جنگ و محاصره‌های اقتصادی.
• نوسانات نرخ ارز: جهش‌های پیاپی در قیمت ارز که منجر به تقویت انتظارات تورمی شده است.
• اختلال در زنجیره تأمین: تأثیر مستقیم فشارهای خارجی بر موجودی کالاها.

«نوسانات پیاپی نرخ ارز، که به‌طور میانگین هر دو سال یک‌بار رخ می‌دهد، محرک اصلی افزایش سطح تورم در جامعه است.»

دستور خرج دولت و کسری بودجه؛ تحلیل تیمور رحمانی

در مقابل، دکتر تیمور رحمانی، عضو هیات علمی دانشگاه تهران، با نگاهی متفاوت، ریشه اصلی مشکلات را در سیاست‌های مالی جستجو می‌کند. او معتقد است که نرخ ارز صرفاً بازتابی از اتفاقات بازار پول است و نباید آن را علت اصلی دانست.

رحمانی مفهوم دستور خرج دولت را به عنوان عامل اصلی معرفی می‌کند. این مفهوم شامل موارد زیر است:

از نظر وی، رشد نقدینگی خود آغازگر تورم نیست، بلکه نتیجه مستقیم کسری بودجه‌های دولت است که در نهایت به شکل نقدینگی ظاهر می‌شود.

تمایز میان اقتصاد خرد و اقتصاد کلان

یکی از نکات مهم در این مناظره، تفاوت نگاه در سطوح مختلف اقتصادی است. اگر در اقتصاد خرد، افزایش نرخ ارز مستقیماً باعث بالا رفتن هزینه‌های تولید و قیمت کالا می‌شود، در اقتصاد کلان باید پرسید که علت اصلی جهش نرخ ارز از کجا نشأت گرفته است.

در نهایت، هر دو دیدگاه بر این نکته توافق دارند که مهار پایدار تورم نیازمند اصلاحات بنیادین در ساختارهای حکمرانی اقتصادی و هماهنگی میان سیاست‌های پولی و مالی است.