کسری بودجه در ایران؛ ریشه در ناهماهنگی هزینه‌ها و درآمدهای ناپایدار دارد

تحلیلگران اقتصادی معتقدند کسری بودجه در ایران یک معضل ساختاری است که از عدم توازن میان تعهدات ثابت دولت و درآمدهای ناپایدار ناشی می‌شود. این شکاف مالی، اگر به درستی مدیریت نشود، مستقیماً بر نرخ تورم و توان اقتصادی خانواده‌ها اثرگذار خواهد بود.

ریشه‌های ساختاری شکاف میان منابع و مصارف

احمد جانجان، کارشناس مسائل اقتصادی، بر این باور است که مسئله تنها محدود به کمبود درآمد نیست؛ بلکه حجم بالای تعهدات دولت شامل حقوق، مستمری‌ها، یارانه‌ها و هزینه‌های صندوق‌های بازنشستگی، با درآمدهای رشدی که متناسب با این هزینه‌ها نیست، مقابله می‌کند.

علاوه بر این، وابستگی شدید بودجه به درآمدهای نفتی، اقتصاد را در برابر شوک‌هایی نظیر تحریم‌ها و نوسانات شدید نرخ ارز آسیب‌پذیر کرده است. در حالی که درآمدهای مالیاتی نیز هنوز ظرفیت کافی برای پوشش هزینه‌های کلان دولت را ندارند.

راهکارهای اصلاحی: فراتر از افزایش مالیات

برای مدیریت صحیح کسری بودجه، نباید تنها به دنبال افزایش منابع بود؛ بلکه اصلاح ساختار مخارج دولت اولویت دارد. کارشناسان بر لزوم کاهش فعالیت‌های موازی، حذف پروژه‌های بدون توجیه اقتصادی و بازنگری در شرکت‌های دولتی زیان‌ده تاکید دارند.

«کاهش بودجه عمرانی نباید نخستین راهکار دولت برای جبران کسری باشد، زیرا این اقدام می‌تواند منجر به افت رشد اقتصادی در آینده شود.»

در مقابل، تقویت پایه‌های درآمدی از طریق گسترش مالیات‌های هوشمند، کاهش فرار مالیاتی و اصلاح معافیت‌ها می‌تواند بدون فشار بر بخش‌های تولیدکننده، ظرفیت مالی دولت را ارتقا دهد.

پیامد تورمی نحوه تامین منابع مالی

نحوه جبران این شکاف مالی، تعیین‌کننده شدت تورم است. اگر دولت برای پوشش کسری بودجه به چاپ پول یا افزایش نقدینگی متوسل شود، فشار تورمی در میان‌مدت افزایش یافته و قدرت خرید مردم به شدت کاهش می‌یابد.

همچنین، استقراض گسترده دولت از بازار می‌تواند با کاهش منابع مالی در اختیار بخش خصوصی، سرمایه‌گذاری را با چالش جدی مواجه کند. در واقع، تورم مزمن نتیجه ترکیب شوک‌های قیمتی (مانند تغییر نرخ ارز) و تداوم رشد نقدینگی و سیاست‌های پولی است.

در نهایت، عبور از بحران کسری بودجه مستلزم یک رویکرد دوگانه شامل کاهش هزینه‌های ناکارآمد و ایجاد درآمدهای پایدار و مستقل از نفت است تا از تبدیل شدن شوک‌های گذرا به تورم مزمن جلوگیری شود.