جنجال اختصاص اراضی چابهار به افغانستان؛ ابهام در ماهیت توافق ترانزیتی

اظهارات اخیر مبنی بر اختصاص بخشی از اراضی بندر چابهار و منطقه ویژه اقتصادی به افغانستان، موجی از پرسش‌ها و بحث‌های جنجالی را در فضای سیاسی و رسانه‌ای کشور برانگیخته است. این موضوع که با تمرکز بر تسهیل ترانزیت کالا مطرح شده، ابهاماتی جدی درباره ماهیت حقوقی و حاکمیتی این توافق ایجاد کرده است.

جزئیات ادعای اختصاص زمین در چابهار

محسن زنگنه، نماینده مجلس، در گفتگو با رسانه‌ها از تفاهمی میان مقامات ایرانی و افغانستانی خبر داده است. طبق این ادعا، قرار است مساحتی مشخص از اراضی در این منطقه راهبردی در اختیار طرف افغانستانی قرار گیرد تا امکان سرمایه‌گذاری در بخش‌های زیر فراهم شود:

• ۱۰ هکتار زمین در محدوده مستقیم بندر چابهار (کنار آب)
• بیش از ۱۰۰ هکتار زمین در منطقه ویژه اقتصادی

هدف از این اقدام، ایجاد زیرساخت‌های لازم مانند بندرهای خشک برای تسهیل عبور کالاهای افغانستان از مسیرهای دریایی جدید عنوان شده است.

چالش‌های حقوقی و ابهامات حاکمیتی

استفاده از عبارت «سرزمین متعلق به خودش» در اظهارات مطرح شده، واکنش‌های تندی را برانگیخته است. کارشناسان بر این باورند که تفکیک میان «حق ترانزیت» و «واگذاری حاکمیت سرزمینی» بسیار حیاتی است. در حالی که کنوانسیون‌های بین‌المللی حق دسترسی به دریا را برای کشورهای محصور در خشکی به رسمیت می‌شناسند، این حق نباید به معنای تغییر مرزهای ملی باشد.

«تا زمانی که متن دقیق توافق و سازوکار حقوقی آن منتشر نشود، نمی‌توان درباره پیامدهای این همکاری تصمیم قطعی گرفت.»

پرسش‌های کلیدی که همچنان بی‌پاسخ مانده‌اند عبارتند از:

• آیا این زمین‌ها در قالب اجاره در اختیار قرار می‌گیرند یا مالکیت آن‌ها تغییر می‌کند؟
• مدت اعتبار این توافق چقدر است و نظارت بر آن چگونه خواهد بود؟
• مرجع قانونی تصویب‌کننده این طرح در دولت و مجلس کجاست؟

اهمیت راهبردی بندر چابهار

بندر چابهار به عنوان تنها بندر اقیانوسی ایران که خارج از تنگه هرمز واقع شده، نقشی حیاتی در امنیت اقتصادی و ژئوپلیتیک کشور ایفا می‌کند. هرگونه تصمیم‌گیری در این منطقه نیازمند دقت بسیار بالا و شفافیت کامل است تا منافع ملی آسیب نبیند.

در نهایت، اگرچه گسترش همکاری‌های اقتصادی با همسایگان می‌تواند فرصت‌های جدیدی ایجاد کند، اما حفظ تمامیت ارضی و شفافیت در قراردادهای بین‌المللی، پیش‌شرط اصلی برای جلوگیری از بحران‌های سیاسی در آینده است.