بافت تاریخی بلادشاپور؛ میراث ۵۰۰۰ ساله در معرض نابودی و بحران مدیریتی

بافت تاریخی بلادشاپور در دهدشت، که زمانی یکی از مهم‌ترین قطب‌های تجاری جنوب ایران محسوب می‌شد، امروز با بحران‌های مدیریتی و فرسایش طبیعی دست‌وپنجه نرم می‌کند. باستان‌شناسان هشدار می‌دهند که این میراث ۵۰۰۰ ساله، بدون تعیین حریم دقیق و اجرای طرح‌های مرمتی اصولی، در معرض نابودی کامل قرار دارد.

تاریخی از شکوه تا بحران؛ از ساسانیان تا امروز

شهر تاریخی دهدشت که نام خود را از شاپور اول ساسانی گرفته است، دارای زیرساخت‌های مهندسی پیشرفته‌ای نظیر شبکه آبرسانی، کاروانسراها و حمام‌های عمومی بوده است. با این حال، توسعه شهر جدید دهدشت باعث شده تا وسعت این اثر ملی از ۴۰ هکتار در سال ۱۳۶۴ به حدود ۳۷ هکتار در زمان حاضر کاهش یابد.

یافته‌های اخیر در کاوش‌های لایه‌نگاری نشان داده است که برخلاف تصورات پیشین که قدمت شهر را به دوره صفوی محدود می‌کرد، این منطقه دارای استقراری پیوسته از هزاره پنجم پیش از میلاد تاکنون است.

چالش‌های اصلی در مسیر حفاظت از بلادشاپور

متخصصان حوزه باستان‌شناسی، نبود یک طرح جامع مدیریتی و عدم ابلاغ حریم قانونی را بزرگ‌ترین موانع پیش روی این اثر تاریخی می‌دانند. در جدول زیر، چالش‌های کلیدی شناسایی شده ارائه شده است:

نقشه راه برای احیا و ثبت جهانی

برای نجات بلادشاپور، کارشناسان بر اجرای همزمان چهار رکن اساسی تأکید دارند:

• انجام پژوهش‌های علمی و کاوش‌های باستان‌شناسی مستمر
• اجرای مرمت‌های اصولی بر اساس طرح‌های تخصصی
• ایجاد مشارکت فعال و آموزش‌های لازم برای جامعه بومی
• توسعه گردشگری پایدار و فراهم کردن زیرساخت‌های رفاهی

«اگر بخواهیم به موفقیت‌های جهانی مانند بخارا یا فاس برسیم، باید از رویکردهای مقطعی فاصله گرفته و یک پلن مدیریتی واحد اجرا کنیم.»

در نهایت، احیای بافت تاریخی دهدشت نیازمند عزم جدی مسئولان برای مصوب کردن حریم گسترده آن و ایجاد بستری مناسب برای سرمایه‌گذاری‌های بخش خصوصی است تا این گنجینه تاریخی از خواب چنددهه‌ای بیدار شود.