روبیو و روایت تاریخی از هخامنشیان؛ بازخوانی جنگ ایران و یونان برای سیاست امروز آمریکا

مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده، در سخنرانی اخیر خود در آتن، با بازخوانی وقایع تاریخی، تلاش کرد تا پیوندی میان میراث تمدن یونان باستان و سیاست‌های جاری دولت ترامپ برقرار کند. وی در این نشست، از تاریخ برای ترسیم مرزهای اخلاقی میان ارزش‌های غربی و آنچه «شرق» می‌نامد، استفاده کرد.

بازخوانی جنگ‌های باستان در سایه سیاست معاصر

روبیو سخنان خود را با اشاره به حمله خشایارشا به یونان در سال ۴۸۰ پیش از میلاد آغاز کرد. او در این روایت، مقاومت آتنی‌ها در برابر سپاه ایران را نقطه عطفی برای تولد تمدن دموکراتیک می‌داند. به گفته وی، ویرانی‌های ناشی از این حملات، در نهایت منجر به بازسازی و خلق میراث ماندگاری چون پارتنون شد.

این وزیر خارجه با عبور از مفاهیمی چون فلسفه و مسیحیت، سعی کرد مسیر تکامل غرب را از یونان باستان تا ایالات متحده مدرن ترسیم کند. او در این میان، حاکمان فعلی ایران را به ترویج آنچه «فرقه مرگ» نامیده، متهم کرد و تفاوت میان قهرمانان غرب و نیروهای شرقی را در نوع نگاه به «مرگ» خلاصه نمود.

تاریخ به مثابه ابزاری برای هویت‌سازی تمدنی

در تحلیل این سخنرانی، مشخص است که هدف تنها ستایش گذشته نیست؛ بلکه ایجاد یک شناسنامه تاریخی برای غرب است. روبیو ویژگی‌هایی نظیر فردگرایی، کنجکاوی و میل به برتری را ویژگی‌های ذاتی یونانیان می‌داند که امروز در روح سیاست خارجی آمریکا تجلی یافته است.

«روایت روبیو، جنگ‌های باستان را از یک واقعه تاریخی به یک نبرد اخلاقی میان آزادی و استبداد تبدیل می‌کند.»

این نوع نگاه، که در آن تمدن‌ها دارای ویژگی‌های ثابت و ازلی معرفی می‌شوند، با نقد متخصصان مواجه شده است. منتقدان معتقدند این رویکرد، پیچیدگی‌های تاریخی امپراتوری هخامنشی و واقعیت‌های اجتماعی یونان باستان را نادیده می‌گیرد تا تنها یک روایت یک‌سویه از برتری تمدن غرب ارائه دهد.

بازسازی نظریه شرق‌شناسی در قرن بیست و یکم

برخی تحلیلگران، سخنان مارکو روبیو را بازسازی نظریه ادوارد سعید درباره «شرق‌شناسی» می‌دانند. در این دیدگاه، غرب به عنوان نماد عقلانیت و پویایی، و شرق به عنوان نماد ایستا بودن و استبداد تعریف می‌شود. روبیو با استفاده از نام خشایارشا، تلاش می‌کند تا ایران معاصر را در همان قاب تاریخی دشمن تاریخی آزادی قرار دهد.

با این حال، پژوهش‌های مدرن نشان می‌دهند که امپراتوری هخامنشی ساختاری چندقومیتی و پیچیده داشت که نمی‌توان آن را صرفاً در قالب یک نیروی مهاجم و مستبد خلاصه کرد. استفاده از تاریخ به عنوان ابزار مرزبندی، می‌تواند درک واقعی از انگیزه‌ها و منافع بازیگران بین‌المللی را دشوارتر سازد.

در نهایت، سخنرانی روبیو در آتن نشان‌دهنده تلاش ایالات متحده برای تبدیل منازعات سیاسی و اقتصادی به نبردهای تمدنی و اخلاقی است. این رویکرد، اگرچه از نظر بلاغی برای مخاطب غربی جذاب است، اما با ساده‌سازی بیش از حد تاریخ، احتمال سوءبرداشت از واقعیت‌های پیچیده جهان را افزایش می‌دهد.