افول جمعیتی چین؛ چگونه بحران جمعیت و تمرکز قدرت پکن را تهدید می‌کند؟

تحلیل‌های جدید نشان می‌دهند که افول جمعیتی چین و تمرکز شدید قدرت سیاسی در پکن، می‌تواند مسیر این ابرقدرت را از رشد اقتصادی به سمت رکود و بحران‌های حکمرانی تغییر دهد. این تغییر ساختار، پتانسیل دگرگون کردن جایگاه چین در جهان را دارد.

بحران جمعیت؛ سوخت موتور رشد چین در حال تحلیل رفتن است

در دهه‌های گذشته، نیروی کار گسترده چین موتور محرک رشد اقتصادی ۱۰ درصدی این کشور بود. با این حال، سیاست‌های تک‌فرزندی و کاهش نرخ باروری، این روند را به شدت معکوس کرده است. جمعیت چین که در سال ۲۰۲۱ به اوج خود رسید، اکنون سالانه میلیون‌ها نفر کاهش جمعیت را تجربه می‌کند.

پیش‌بینی‌ها حاکی از آن است که ساختار سنی چین به سرعت در حال تغییر است:

• جمعیت بالای ۶۵ سال: افزایش از ۱۵ درصد فعلی به ۳۰ درصد در سال ۲۰۴۰.
• آینده بلندمدت: رسیدن به سهم ۴۰ درصدی سالمندان در اواخر قرن بیست و یکم.
• کاهش باروری: تداوم نرخ‌های پایین که منجر به از دست رفتن میلیون‌ها نیروی کار خواهد شد.

تمرکز قدرت و فلج شدن فرآیند تصمیم‌گیری در پکن

در حالی که جهان همچنان تحت تأثیر توان تکنولوژیک چین است، فرسایش سیاسی در پکن به شکلی متفاوت از غرب در حال رخ دادن است. تمرکز قدرت حول محور شی جین‌پینگ، باعث شده است که نظام سیاسی از حالت تکنوکراتیک به سمت حکمرانی فردمحور حرکت کند.

«حرکت چین از یک نظام کارآمد به سمت حکمرانی مادام‌العمر یک رهبر سالخورده، یکی از بزرگترین چالش‌های سیاسی آینده است.»

این تمرکز قدرت، توانایی واکنش سریع به بحران‌ها را کاهش داده است. نمونه بارز این موضوع، مدیریت بحرانی در دوران پاندمی بود که در آن انعطاف‌پذیری سیاست‌های محلی در برابر دستورات مرکزی کاملاً از بین رفت.

شکاف‌های اجتماعی و چالش‌های مهاجرتی

پکن در برابر دو راهکار اصلی برای مقابله با بحران جمعیتی، یعنی افزایش نرخ باروری و پذیرش مهاجران، با چالش‌های جدی روبروست. سیاست‌های بازگشت به ارزش‌های سنتی و ملی‌گرایی، فضای لازم برای پذیرش تغییرات اجتماعی را محدود کرده است.

در نهایت، ترکیب افول جمعیتی چین با سیاست‌های سخت‌گیرانه سیاسی، می‌تواند منجر به بروز تنش‌های اجتماعی عمیق و بحران‌های اقتصادی در دهه‌های آینده شود که مدیریت آن‌ها برای دولت پکن بسیار دشوار خواهد بود.