بلادشاپور در خطر؛ تهدید تخریب بافت تاریخی ۵ هزار ساله دهدشت

بافت تاریخی بلادشاپور؛ میراثی ۵ هزار ساله در آستانه نابودی

شهر تاریخی بلادشاپور در شهرستان دهدشت، که زمانی یکی از مهم‌ترین قطب‌های تجاری جنوب ایران محسوب می‌شد، امروز با بحرانی جدی از فرسایش و تخریب روبروست. این محوطه باستانی که قدمتی چند هزاره دارد، در میان چرخه‌ای از مدیریت نامناسب و توسعه شهری بی‌رویه، با خطر از دست رفتن مواجه شده است.

شکوه از دست رفته؛ از دوران ساسانی تا عصر صفوی

این بافت تاریخی که نام خود را از شاپور اول ساسانی گرفته است، نشان‌دهنده عظمت تمدن‌های گذشته در منطقه است. وجود زیرساخت‌های پیچیده‌ای نظیر شبکه آبرسانی مهندسی شده، کاروانسراها، حمام‌های عمومی و بازارهای قدیمی، از اهمیت استراتژیک این شهر حکایت دارد.

بر اساس یافته‌های باستان‌شناسی، این سکونتگاه تنها متعلق به دوران اسلامی نیست، بلکه لایه‌های استقراری آن به پنجمین هزاره پیش از میلاد بازمی‌گردد. این شهر در طول تاریخ، از دوران پیش‌ازتاریخ تا اوج شکوفایی در عصر صفوی، همواره نقش مهمی در منطقه ایفا کرده است.

ویژگی‌های معماری و زیرساختی بلادشاپور:

• بیش از دو هزار واحد مسکونی تاریخی
• چهار مسجد بزرگ و مدارس قدیمی
• شبکه گسترده حمام‌های عمومی و کاروانسراها
• سیستم مهندسی‌شده مدیریت آب و آب‌انبارها

بحران کاهش وسعت و مدیریت ناکارآمد

از زمان ثبت ملی این اثر در سال ۱۳۶۴، بافت تاریخی بلادشاپور با کاهش چشمگیر وسعت مواجه شده است. در حالی که مساحت اولیه بیش از ۴۰ هکتار بود، گسترش شهر جدید دهدشت باعث شده تا اکنون تنها حدود ۳۵ تا ۳۷ هکتار از این میراث باقی مانده باشد.

کارشناسان بر این باورند که آسیب‌های وارد شده به این اثر تاریخی، نتیجه‌ی مستقیم عوامل زیر است:

راهکار نجات؛ از کاوش‌های علمی تا مشارکت مردمی

«نجات این بافت تاریخی نه با پروژه‌های مقطعی، بلکه با تدوین طرح جامع مدیریتی و فراهم‌سازی زیرساخت‌های گردشگری پایدار امکان‌پذیر است.»

برای جلوگیری از نابودی کامل بلادشاپور، متخصصان بر لزوم تداوم کاوش‌های باستان‌شناسی و به‌ویژه تصویب سریع حریم و عرصه این اثر تأکید دارند. همچنین، جلب مشارکت فعال مردم محلی و تبدیل این منطقه به یک قطب گردشگری پایدار، می‌تواند راهی برای احیای اقتصادی و فرهنگی این میراث باشد.

نتیجه‌گیری

شهر تاریخی بلادشاپور تنها یک اثر باستانی نیست، بلکه بخشی از هویت تاریخی ایران است. بدون مداخله فوری دولت و تدوین برنامه‌های حفاظتی اصولی، این گنجینه ۵ هزار ساله در برابر توسعه بی‌رویه و فرسایش، به کلی از میان خواهد رفت.