سلامت روان در ایران؛ افزایش چشمگیر اختلالات پس از بحران‌های اجتماعی و جنگ

پیامدهای روانی حوادث و تنش‌های سال‌های اخیر، به عنوان یک تهدید خاموش، سلامت روان جامعه را با چالش‌های جدی مواجه کرده است. در حالی که بسیاری از افراد پس از عبور از بحران‌ها، به دنبال بازگشت به زندگی عادی هستند، نادیده گرفتن آسیب‌های روانی می‌تواند منجر به بروز اختلالات مزمن و عمیق در ساختار اجتماعی شود.

آمار تکان‌دهنده از وضعیت سلامت روان در ایران

بر اساس داده‌های منتشر شده توسط وزارت بهداشت، شیوع اختلالات روان‌پزشکی در میان جمعیت ۱۵ تا ۶۴ سال ایران روند صعودی داشته است. آمارهای رسمی نشان می‌دهند که میزان شیوع این اختلالات از ۲۳.۶ درصد در سال ۱۳۹۰ به ۲۵.۱ درصد در سال ۱۴۰۰ افزایش یافته است.

در بررسی جزئی‌تر انواع اختلالات، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

همچنین گزارش‌ها حاکی از آن است که زنان، ساکنان مناطق روستایی و افراد با وضعیت اقتصادی پایین، بیش از سایر گروه‌ها در معرض این آسیب‌ها قرار دارند.

بحران سکوت و پیامدهای آن در دوران پس از جنگ

بحران‌هایی نظیر درگیری‌های نظامی اخیر و حوادث اجتماعی، باعث ایجاد نوعی سوگ جمعی و سکوت در میان مردم شده است. متخصصان هشدار می‌دهند که عدم گفت‌وگو درباره تجربه‌های تلخ، مانع از بهبود سلامت روان می‌شود. محمد رضا شالبافان، مدیرکل دفتر سلامت روانی وزارت بهداشت، تأکید می‌کند که بازگشت به فضای گفت‌وگو و روایتگری شخصی، اولین گام برای عبور از آسیب‌های روانی است.

"وقتی جامعه به سمتی برود که گفت‌وگو کم شده و روایت‌ها گفته نشود، جای نگرانی بزرگی وجود دارد؛ زیرا منابع مهم ارجاع به متخصص نیز از کار می‌افتند."

علاوه بر این، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) در مناطقی که مستقیماً از جنگ آسیب دیده‌اند، می‌تواند تا ۴۰ درصد شیوع داشته باشد که نیازمند مداخلات تخصصی و پروتکل‌های دقیق است.

آسیب‌پذیری کادر درمان و خبرنگاران

فقط جامعه عمومی نیست که آسیب دیده است؛ کادر درمان و خبرنگاران نیز به دلیل حضور در خط مقدم بحران‌ها، با ترومای جمعی مواجه هستند. پرستاران به دلیل مشاهده صحنه‌های ناگوار جنگ و فشارهای اقتصادی، در معرض استرس و افسردگی شدید قرار دارند. به همین منظور، تفاهم‌نامه‌هایی برای سنجش آنلاین سلامت روان کادر درمان و ارائه آموزش‌های تخصصی در حال اجراست.

راهکارهای مقابله با فرسودگی روانی در شرایط بحرانی

برای مدیریت وضعیت در دوران بحران، متخصصان روانشناسی بالینی، نازنین آهنگری، چهار توصیه کلیدی را برای حفظ تعادل روانی پیشنهاد می‌دهند:

• تنظیم خواب: داشتن خواب منظم به عنوان یکی از اصلی‌ترین ابزارهای تنظیم هیجان.
• فعالیت بدنی: انجام فعالیت‌های ملایم مانند پیاده‌روی روزانه برای بهبود خلق‌وخو.
• حفظ روابط اجتماعی: پرهیز از انزوا و بازگشت تدریجی به تعامل با دوستان و خانواده.
• مدیریت مصرف اخبار: پرهیز از پیگیری وسواس‌گونه اخبار و محدود کردن آن به سطح آگاهی لازم.

در نهایت، باید پذیرفت که جامعه پس از یک بحران بزرگ، هرگز به حالت دقیق پیش از آن باز نمی‌گردد، بلکه ماهیتی جدید پیدا می‌کند. توجه به سلامت روان و اجرای پروتکل‌های حمایتی، تنها راه عبور پایدار از اثرات مخرب حوادث است.