راز وقوع سیلاب عظیمیه کرج؛ انسداد مسیرهای طبیعی عامل اصلی فاجعه است

رخداد سیلاب عظیمیه کرج در پی یک بارش رگباری بسیار شدید و کوتاه مدت، باعث ایجاد جریان‌های مخرب در معابر شهری شد. بر اساس بررسی‌های کارشناسی، این حادثه برخلاف تصور عمومی، صرفاً ناشی از حجم بارندگی نیست، بلکه مدیریت نادرست حوضه‌های آبریز نقش تعیین‌کننده‌ای در شدت آن داشته است.

علی بیت‌اللهی، متخصص حوزه خطرپذیری، اعلام کرد که بارش‌های شدید در بازه‌ای حدود ۲۰ دقیقه، منجر به شکل‌گیری رواناب‌های سریع در محدوده عظیمیه و بلوار طالقانی شد. این جریان‌های آبی با سرعت و قدرت کافی، توانایی جابه‌جایی خودروها و موتورسیکلت‌ها را پیدا کردند.

عوامل زمین‌شناسی و انسداد مسیرهای طبیعی

بررسی‌های میدانی نشان می‌دهد که حوضه آبریز بام کرج دارای ویژگی‌های زمین‌شناسی خاصی است که در زمان بارش، سرعت انتقال آب را افزایش می‌دهد. ماهیت سنگی و کم‌نفوذ این منطقه باعث می‌شود آب به‌سرعت به سمت پایین‌دست حرکت کند.

اما نکته کلیدی در وقوع این سیلاب، انسداد مسیرهای طبیعی خروجی است. مقایسه‌ی تصاویر ماهواره‌ای و نقشه‌های قدیمی نشان می‌دهد که در طی دهه‌های اخیر، تراکم ساخت‌وساز در محدوده خروجی حوضه آبریز به شدت افزایش یافته و مسیر حرکت طبیعی آب را مسدود کرده است.

"اگر مسیر ادامه آبراهه حوضه بام کرج مسدود نشده بود، احتمال ورود گسترده آب به معابر شهری و شکل‌گیری سیلاب مخرب به‌مراتب کمتر می‌بود."

آمار بارش‌ها و ابعاد خسارات در استان البرز

در جریان این رخداد، ایستگاه‌های مختلف هواشناسی مقادیر متفاوتی از بارش را ثبت کردند. در حالی که در برخی نقاط بارش‌ها محدود بود، در مناطق طالقان و ناریان میزان بارندگی به بیش از ۳۰ میلی‌متر رسید که منجر به وقوع حوادثی در محورهای مختلف شد.

علاوه بر عظیمیه، گزارش‌هایی از آب‌گرفتگی در جاده اشتهارد، ریزش سنگ در جاده چالوس و گرفتار شدن کارگران در پارک جنگلی باغستان منتشر شده است. خوشبختانه تاکنون تلفات جانی گزارش نشده است.

راهکارهای پیشنهادی برای مدیریت بحران سیلاب

برای جلوگیری از تکرار سیلاب عظیمیه کرج، کارشناسان چندین راهکار عملیاتی را پیشنهاد داده‌اند:

• احداث حوضچه‌های آرامش برای کاهش سرعت و حجم رواناب.
• ایجاد کانال‌های انتقال آب به سمت رودخانه‌های اصلی مانند رودخانه کرج.
• نصب سامانه‌های هشداردهنده زودهنگام در مناطق پرخطر.
• لایروبی منظم مسیرهای آبراهه و مدیریت رسوبات دامنه‌ای.

در نهایت، مدیریت شهری باید با بازنگری در نقشه‌های توسعه و بازگرداندن مسیرهای طبیعی آب، از تبدیل شدن بارش‌های رگباری به سیلاب‌های شهری جلوگیری کند.