ال‌نینو و بارش‌های پاییزی ایران؛ از پایان خشک‌سالی تا خطر سیلاب در غرب کشور

رخداد اقلیمی ال‌نینو با شدت بسیار بالا در حال شکل‌گیری است و پیش‌بینی‌ها حاکی از آن است که پاییز ۱۴۰۵ در ایران، به‌جای پایان بحران خشک‌سالی، با چالش‌های جدیدی نظیر بارش‌های سیلابی و رگباری روبرو باشد. این پدیده اقیانوسی می‌تواند با تغییر در گردش جو، مسیر سامانه‌های بارشی را در غرب کشور تغییر دهد.

تحلیل علمی شدت رخداد ال‌نینو در اقیانوس آرام

بر اساس آخرین گزارش‌های مرکز پیش‌بینی اقلیمی آمریکا، شاخص‌های دمایی در اقیانوس آرام به‌سرعت در حال افزایش است. داده‌های جدید نشان می‌دهد که ناهنجاری دمایی در بخش‌های مختلف اقیانوس آرام به سطوح بی‌سابقه‌ای رسیده است.

سازمان جهانی هواشناسی نیز تأکید کرده است که میانگین ناهنجاری دمای سطح آب در بازه اکتبر تا دسامبر می‌تواند از اوج ثبت‌شده در سال‌های ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶ نیز فراتر رود. این موضوع احتمال وقوع یک «سوپر ال‌نینو» را در رسانه‌ها تقویت کرده است.

تأثیر تغییرات اقلیمی بر بارش‌های غرب ایران

باید توجه داشت که ال‌نینو مستقیماً ابرها را به سمت ایران نمی‌فرستد، بلکه از طریق تغییر در همرفت و ایجاد موج‌های جوی، اثر خود را بر مسیر سامانه‌های بارشی می‌گذارد. این تغییرات می‌تواند باعث افزایش احتمال بارش در دامنه‌های زاگرس و نیمه غربی کشور شود.

عوامل دیگری نظیر نوسان اقیانوس هند و وضعیت جت جنب‌حاره‌ای نیز در تعیین شدت بارش‌ها نقش کلیدی دارند. در این میان، توپوگرافی منطقه غرب ایران باعث می‌شود که بارش‌ها به‌صورت نامتقارن توزیع شوند؛ به طوری که برخی نقاط مرتفع بارش‌های بسیار سنگین و برخی دشت‌ها بارش‌های متوسط دریافت کنند.

"افزایش بارش فصلی لزوماً به‌معنای افزایش متناسب ذخیره پایدار آب نیست؛ اگر باران با شدت زیاد و در زمان کوتاه ببارد، بیشتر به رواناب تبدیل می‌شود."

وضعیت استان‌های لرستان و کرمانشاه در کانون هشدار

استان‌های غرب کشور از جمله لرستان، کرمانشاه، کردستان و همدان در مسیر سامانه‌های بارشی قرار دارند. در لرستان، با توجه به شبکه گسترده رودخانه‌ها که حدود ۹ هزار کیلومتر را شامل می‌شود، مدیریت رواناب‌ها برای جلوگیری از سیلاب بسیار حیاتی است.

برخی از نکات کلیدی در مدیریت بحران در این مناطق عبارتند از:

• لایروبی مسیرهای آب: پاک‌سازی دهانه پل‌ها و کانال‌های انتقال آب.
• شناسایی نقاط حادثه‌خیز: توجه ویژه به ۶۳ نقطه پرخطر شناسایی شده در ۱۲ شهرستان لرستان.
• آمادگی زیرساختی: تقویت شبکه پایش هواشناسی و ایستگاه‌های هوشمند.

در کرمانشاه نیز پیش‌بینی‌ها نشان‌دهنده بارش‌های نرمال تا بالاتر از نرمال است، اما کارشناسان هشدار داده‌اند که ماهیت رگباری این بارش‌ها می‌تواند مخاطراتی نظیر آب‌گرفتگی و سیلاب‌های ناگهانی را به همراه داشته باشد.

نتیجه‌گیری: مدیریت عدم‌قطعیت در برابر تهدید و نعمت

در نهایت، پدیده ال‌نینو می‌تواند همزمان هم یک فرصت برای جبران کم‌آبی سال‌های گذشته و هم یک تهدید برای زیرساخت‌های شهری باشد. مدیریت صحیح این وضعیت مستلزم آمادگی برای هر دو سناریو است؛ از تقویت ذخایر سدها تا مقابله با سیلاب‌های احتمالی در مناطق کوهستانی و شهری.