سیا چگونه زیردریایی هسته‌ای شوروی را از اعماق اقیانوس بدزدد؟

در یکی از پرماجراترین و پیچیده‌ترین عملیات‌های جاسوسی تاریخ، سازمان سیا با استفاده از یک پوشش تجاری هوشمندانه، تلاش کرد تا یکی از بزرگ‌ترین اسرار نظامی اتحاد جماهیر شوروی را از کف اقیانوس آرام به بیرون بکشد. این مأموریت که با نام پروژه آزوریان شناخته می‌شود، با هدف بازیابی زیردریایی هسته‌ای غرق‌شده K-129 طراحی شده بود تا اطلاعات حیاتی تسلیحاتی رقیب به دست ایالات متحده برسد.

فاجعه در اعماق اقیانوس؛ ناپدید شدن K-129

داستان از مارس ۱۹۶۸ آغاز شد؛ زمانی که زیردریایی موشک بالستیک K-129 متعلق به ناوگان اقیانوس آرام شوروی، در نزدیکی هاوایی ناگهان از رادارهای جهانی ناپدید شد. این شناور که حامل سه کلاهک هیدروژنی قدرتمند بود، همراه با ۹۸ خدمه خود در اعماق تاریک اقیانوس آرام مفقود گشت.

در حالی که نیروی دریایی شوروی در جست‌وجوی بی‌ثمر بود، سیستم شنود پیشرفته آمریکایی موسوم به SOSUS موفق شد صدای فروپاشی بدنه زیردریایی را در میان نویزهای اقیانوس ثبت کند. این کشف، مختصات دقیق لاشه را در عمق ۵۰۰۰ متری برای واشینگتن روشن ساخت.

پروژه آزوریان و پوشش دروغین معدن‌کاری

برای اجرای این عملیات بدون جلب توجه ماهواره‌های جاسوسی، سیا تصمیم گرفت از یک نقاب تجاری استفاده کند. آن‌ها کشتی عظیم گلومار اکسپلورر را با هدف استخراج گرهک‌های منگنز معرفی کردند. برای باورپذیرتر شدن این ادعا، از نام میلیاردر مشهور، هاوارد هیوز استفاده شد تا پروژه به عنوان یک فعالیت صنعتی معدن‌کاری در اقیانوس ارائه شود.

این کشتی که ۵۰ هزار تن وزن داشت، با ویژگی منحصر‌به‌فرد مون‌پول (حفره مرکزی) طراحی شده بود تا بتواند زیردریایی را مستقیماً در شکم خود پنهان کند. این شاهکار مهندسی، هزینه‌ای بالغ بر ۳۵۰ میلیون دلار بر دوش دولت آمریکا گذاشت.

شکست در لحظات پایانی و میراث «پاسخ گلومار»

در جولای ۱۹۷۴، عملیات عملیاتی شد. چنگک غول‌پیکر پروژه، لاشه زیردریایی را در چنگ گرفت و فرآیند بالا کشیدن آغاز شد. اما در میانه‌ی راه، فشار عظیم آب و نقص فنی در بازوهای مهارکننده باعث شد که K-129 دو نیم شود و بخش بزرگی از آن دوباره به کف اقیانوس سقوط کند.

اگرچه آمریکایی‌ها موفق شدند بخش کوچکی از لاشه را بازیابی کنند، اما گزارش‌ها درباره آنچه واقعاً در داخل آن یافت شد، همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. سیا تنها مدعی کشف دو اژدر جنگی شد، اما کارشناسان معتقدند اسناد بسیار مهم‌تری در اختیار آن‌ها قرار گرفته است.

"پروژه آزوریان نه تنها یک عملیات نظامی، بلکه یک درس بزرگ در مهندسی پوشش و فریب اطلاعاتی بود که نام گلومار را در تاریخ جاسوسی جاودانه کرد."

در نهایت، این مأموریت با افشای اخبار توسط روزنامه‌نگاران تحقیقی، به یک پرونده تاریخی تبدیل شد. اصطلاح «پاسخ گلومار» نیز از این ماجرا پدید آمد تا به پاسخ‌های مبهم و پنهان‌کارانه سازمان‌های اطلاعاتی اشاره داشته باشد. این داستان، نمادی از دوران پر تنش جنگ سرد و تلاش‌های بی‌وقفه برای تسلط بر فناوری‌های حساس نظامی است.