بحران در معادن سنگ‌آهن؛ ۸۰ درصد واحدهای دارای پروانه در ایران غیرفعال هستند

بحران در زنجیره تأمین مواد اولیه، صنعت فولاد ایران را با چالش‌های جدی روبرو کرده است؛ چرا که گزارش‌ها از غیرفعال بودن ۸۰ درصد معادن سنگ‌آهن کشور، نشان‌دهنده شکاف عمیق میان ذخایر زمین‌شناسی و توان عملیاتی است.

بحران فعالیت در معادن سنگ‌آهن ایران

دبیر انجمن سنگ‌آهن ایران اعلام کرده است که از هر پنج معدن دارای پروانه بهره‌برداری، چهار مورد در حال حاضر غیرفعال هستند. این وضعیت نشان می‌دهد که برخورداری از ذخایر معدنی لزوماً به معنای بهره‌برداری اقتصادی نیست.

عوامل متعددی از جمله هزینه بالای فرآوری، عدم دسترسی به تجهیزات مدرن و نوسانات قیمت، باعث شده تا بسیاری از واحدهای معدنی، به‌ویژه معادن کوچک، توان ادامه فعالیت را نداشته باشند.

مقایسه تولید فولاد ایران و رقبای منطقه‌ای

در حالی که ایران در سال ۲۰۲۵ موفق به تولید حدود ۳۲ میلیون تن فولاد خام شده است، رقبای منطقه‌ای عملکرد قدرتمندتری را ثبت کرده‌اند. مقایسه آمارهای جهانی نشان می‌دهد:

این تفاوت در تولید، لزوماً به معنای برتری در استخراج سنگ‌آهن نیست، بلکه نشان‌دهنده کارایی بالاتر در زنجیره ارزش و فناوری‌های فولادسازی در کشورهای رقیب است.

چالش‌های فنی و اقتصادی در زنجیره تولید

سنگ‌آهن محصولی همگن نیست و کیفیت آن تعیین‌کننده میزان سودآوری است. عواملی نظیر میزان فسفر، گوگرد و عیار آهن، فرآیند تولید را پیچیده می‌کنند. در شرایط فعلی، پایین بودن نرخ خرید کنسانتره در کنار افزایش هزینه‌های انرژی و آب، حاشیه سود معادن را به شدت کاهش داده است.

"مسئله اصلی ایران کمبود ذخیره نیست، بلکه شکاف میان ظرفیت معدنی و اقتصاد تولید است."

معادن کوچک‌تر به دلیل کمبود سرمایه در گردش و ناتوانی در نوسازی تجهیزات، بیش از سایرین در برابر این فشارها آسیب‌پذیر هستند و در چرخه‌ای از افت بهره‌وری و توقف فعالیت گرفتار شده‌اند.

راهکارهای احیای صنعت معدن

برای خروج از این وضعیت رکود، متخصصان راهکارهای زیر را پیشنهاد می‌دهند:

• توسعه واحدهای فرآوری مشترک برای معادن کوچک جهت کاهش هزینه‌ها.
• نوسازی تجهیزات استخراج و ارتقای فناوری‌های جدایش کانی‌ها.
• تنظیم قراردادهای شفاف و بلندمدت میان معدن‌داران و صنایع پایین‌دستی.
• بهینه‌سازی مصرف انرژی و آب در فرآیندهای فرآوری.

در نهایت، حفظ جایگاه ایران در بازار جهانی فولاد مستلزم آن است که از حالت تمرکز بر ذخایر خام به سمت بهبود بهره‌وری و کاهش هزینه‌های تمام‌شده حرکت کند تا بتوان از ظرفیت‌های زمین‌شناسی به مزیت اقتصادی تبدیل شد.