تمرکز بر بازار مسکن به‌جای تولید؛ چرا سرمایه‌های ایران در مسیر اشتباه رفت؟

تحلیل‌های اقتصادی نشان می‌دهد که در یک دهه گذشته، مسیر تخصیص منابع در ایران با تغییرات بنیادینی روبرو بوده است. تمرکز بر بازار مسکن به‌جای سرمایه‌گذاری در بخش‌های مولد، یکی از چالش‌های ساختاری است که توان تولیدی کشور را در برابر فشارهای خارجی کاهش داده است.

چرا مسکن به لکوموتیو اقتصاد ایران تبدیل شد؟

کمال اطهاری، پژوهشگر اقتصاد سیاسی، معتقد است در فاصله سال‌های ۱۳۸۴ تا ۱۳۹۲، ایران با ورود حدود ۷۰۰ میلیارد دلار درآمد ارزی مواجه بود. این حجم از منابع می‌توانست زیربنای یک اقتصاد دانش‌بنیان را فراهم کند، اما سیاست‌گذاری‌های آن دوران، سرمایه را به‌سمت بخش ملکی سوق داد.

این رویکرد باعث شد که به‌جای افزایش بهره‌وری و ایجاد فناوری‌های جدید، ارزش دارایی‌های ملکی بدون ایجاد ظرفیت تولیدی رشد کند. در واقع، سرمایه‌گذاری در ملک جایگزین توسعه فعالیت‌های نوآورانه شد و فرصت‌های طلایی برای جذب فناوری خارجی از دست رفت.

از دست رفتن فرصت ایجاد تکنوپل در منطقه ۲۲ تهران

یکی از نمونه‌های بارز این تغییر مسیر، طرح تبدیل منطقه ۲۲ تهران به یک قطب فناوری یا تکنوپل بود. این ایده با هدف ایجاد پیوند میان دانشگاه‌های برتر و صنایع پیشرفته طراحی شده بود.

"توسعه یک قطب فناوری می‌توانست ارتباط میان دانش، سرمایه و تولید را تقویت کند، اما این ظرفیت به سمت فعالیت‌های مسکونی تغییر یافت."

این تغییر کاربری، نه تنها از ایجاد مشاغل تخصصی جلوگیری کرد، بلکه مانعی برای ورود ایران به عرصه اقتصاد دانش‌بنیان جهانی شد.

پیامدهای اجتماعی و اقتصادی: بیکاری متخصصان

عدم تمرکز بر تولید، مستقیماً بر بازار کار تأثیر گذاشته است. در حالی که اقتصاد نیازمند متخصصان است، بسیاری از فارغ‌التحصیلان دانشگاهی به‌دلیل نبودِ زیرساخت‌های فناورانه، به سمت مشاغل کم‌بازده و غیرتخصصی، مانند پلتفرم‌های حمل‌ونقل اینترنتی، سوق پیدا کرده‌اند.

علاوه بر این، وابستگی شدید فعالیت‌های اقتصادی به درآمدهای نفتی و عدم توسعه بخش‌های مستقل، اقتصاد را در برابر تحریم‌های بین‌المللی بسیار آسیب‌پذیر کرده است.

نتیجه‌گیری نهایی

برای عبور از بحران‌های فعلی، بازنگری در مدل توسعه ضروری است. اقتصاد ایران باید از تمرکز بر بازار مسکن فاصله گرفته و سرمایه‌ها را به سمت تقویت تولید، نوآوری و اقتصاد دانش‌بنیان هدایت کند تا بتوان از ظرفیت‌های انسانی و تکنولوژیک برای مقابله با چالش‌های ساختاری استفاده کرد.