ضرورت میانجی‌گری ایران در اختلافات مرزی افغانستان و پاکستان برای حفظ امنیت منطقه

تحلیلگران مسائل افغانستان بر این باورند که میانجی‌گری ایران در اختلافات میان کابل و اسلام‌آباد، نه تنها یک انتخاب دیپلماتیک، بلکه یک ضرورت امنیتی برای حفظ ثبات در مرزهای جنوب‌شرقی کشور است.

ریشه‌های تاریخی و بحران خط دیورند

اختلافات عمیق میان پاکستان و افغانستان ریشه در مسائل تاریخی و ژئوپلیتیکی دارد. خط دیورند که در سال ۱۸۹۳ میان دولت انگلیس و حاکم افغانستان ترسیم شد، همچنان به عنوان یک زخم باز در هویت ملی پشتون‌ها شناخته می‌شود.

افغان‌ها این مرز را یک توافق موقت می‌دانند و معتقدند جدایی قوم پشتون‌ها و قرار گرفتن بخش‌هایی از خاک آن‌ها در خاک پاکستان، عامل اصلی تنش‌های مستمر است. این مسئله باعث شده تا دولت‌های مختلف پاکستان همواره از ناآرامی‌های احتمالی ناشی از کابل بیم داشته باشند.

نقش بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای

در حالی که قدرت‌های جهانی منطقه را زیر نظر دارند، بازیگران مختلف با اهداف گوناگون در این منازعه حضور دارند:

• روسیه: با رویکردی مخفیانه و از طریق «فرمت مسکو»، تلاش می‌کند کابل و اسلام‌آباد را به نفوذ خود وابسته کند.
• چین: با تمرکز بر پروژه‌های اقتصادی و مسیرهای کریدوری، روابط خود را با پاکستان تقویت کرده اما در افغانستان نیز به دنبال معادن است.
• عربستان سعودی: از طریق رویکردهای عقیدتی و ارتباط با گروه‌های عرب-افغان، در منطقه حضور دارد.

ضرورت مداخله دیپلماتیک ایران

گسترش ناامنی در مرزهای پاکستان و افغانستان، پیامدهای مستقیم و مخربی برای ایران به همراه دارد. از جمله این تهدیدات می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

با این حال، ثبات در این منطقه می‌تواند فرصت‌های بزرگی نیز برای ایران ایجاد کند. بندر چابهار با ظرفیت‌های ترانزیتی خود می‌تواند به قطب اصلی اتصال این منطقه به آب‌های آزاد تبدیل شود.

نتیجه‌گیری نهایی

ایران با داشتن بیش از ۹۴۵ کیلومتر مرز مشترک با افغانستان، پیوند ناگسستنی با این کشور دارد. مدیریت هوشمندانه منافع دو همسایه توسط تهران می‌تواند از سرریز ناامنی جلوگیری کرده و مسیر را برای گذار از تنش‌های ژئوپلیتیک به سمت توسعه‌های ژئواکونومیک هموار کند.