بحران آب؛ محمد بهشتی: ملی شدن باعث بی‌ارزش شدن آب در ذهن جامعه شد

تغییر پارادایم در مدیریت منابع؛ وقتی آب از ارزش خود را از دست می‌دهد

در نشست تخصصی با موضوع بحران آب و آینده شهرهای ایران، کارشناسان بر این نکته تاکید کردند که تغییر در ساختار مالکیت منابع آبی، پیامدهای فرهنگی و رفتاری عمیقی در جامعه به همراه داشته است. محمد بهشتی، از تحلیل‌گران حاضر در این نشست، معتقد است که فرآیند ملی شدن منابع آبی، ناخواسته باعث شده تا این منبع حیاتی در ذهن شهروندان از یک دارایی باارزش به یک کالای بی‌صاحب و ارزان تبدیل شود.

پیامدهای فرهنگی ملی شدن منابع آبی

بهشتی در جریان پنجمین نشست جمع‌بندی سلسله نشست‌های شهر و آب، به بررسی تفاوت میان نگاه سنتی و مدرن به منابع پرداخت. او اظهار داشت که در گذشته، باران و آب متعلق به همان زمین و مردمی بود که با آن زندگی می‌کردند، اما با اعلام ملی شدن، نوعی حس بی‌صاحب بودن در میان مردم شکل گرفته است.

"تا زمانی که آب صاحب داشت، محصولی که با آن تولید می‌شد نمی‌توانست بی‌ارزش باشد. نان حرمت داشت چون برای تولیدش آب مصرف شده بود، اما اکنون آب برای ما مجانی به نظر می‌رسد."

این تغییر نگرش باعث شده است که مردم بدون احساس مسئولیت، از منابع آبی استفاده کنند. به عنوان مثال، باز ماندن شیر آب یا استفاده از شلنگ برای اهداف غیرضروری، نشانه‌ای از این است که بحران آب دیگر تنها یک چالش فنی نیست، بلکه ریشه در تغییر ارزش‌های اجتماعی دارد.

شکاف میان ارزش اقتصادی و رفتار مصرف‌کننده

بررسی رفتار روزمره شهروندان نشان می‌دهد که فقدان حس مالکیت، منجر به اتلاف بی‌رویه منابع شده است. بهشتی با مثال زدن از رفتارهای نسلی، اشاره کرد که چگونه در گذشته حتی تکه نان نیز با احترام مدیریت می‌شد، اما امروز مصرف آب با بی‌خیالی و بدون پشیمانی انجام می‌گیرد.

این وضعیت نشان‌دهنده یک بحران عمیق در حکمرانی منابع است که می‌تواند آینده زیست‌محیطی شهرها را با تهدید جدی مواجه کند. در واقع، زمانی که یک منبع از ذهن جامعه از حالت "ارزشمند" خارج شود، مدیریت آن از طریق قوانین صرفاً دشوارتر خواهد شد.

نتیجه‌گیری

بحران فعلی آب در ایران، فراتر از کمبود منابع، ریشه در تغییرات ساختاری در نگاه جامعه به مالکیت و ارزش منابع دارد. برای مقابله با این چالش، تنها سیاست‌های مدیریتی کافی نیست و بازسازی ارزش‌های فرهنگی در قبال بحران آب ضرورتی انکارناپذیر است.