سهم خوراک از هزینه خانوار به بالاترین سطح ۱۵ سال اخیر رسید

گزارش‌های جدید منتشر شده از مرکز آمار نشان می‌دهد که سهم خوراک از هزینه خانوار در سال ۱۴۰۴ به بالاترین سطح خود در ۱۵ سال گذشته رسیده است؛ پدیده‌ای که نشان‌دهنده فشار شدید معیشتی و کاهش واقعی قدرت خرید خانواده‌های ایرانی است.

تحلیل تغییرات بودجه خانوار در بحبوحه شوک‌های اقتصادی

بررسی روند هزینه‌ها در مقاطع مختلف نشان می‌دهد که هر بار اقتصاد با شوک‌های بزرگ، مانند تحریم‌ها یا تغییرات سیاسی، مواجه شده، سهم هزینه‌های ضروری از سبد مصرفی افزایش یافته است. در سال ۱۴۰۴، با تکرار چرخه‌های نااطمینانی، سهم خوراک در مناطق شهری به ۲۸٫۳ درصد رسید که بالاترین رقم ثبت‌شده از سال ۱۳۹۰ تاکنون است.

در مناطق روستایی نیز این روند مشابه است، به طوری که سهم خوراک از کل مخارج به سطح سال ۱۴۰۱ بازگشته و حدود ۴۱٫۷ درصد را تشکیل می‌دهد. این تغییرات نشان‌دهنده تغییر ساختار بودجه خانواده‌ها به سمت تأمین نیازهای اولیه است.

تضاد میان افزایش سهم اسمی و کاهش قدرت خرید حقیقی

بسیار مهم است که میان افزایش «سهم خوراک» و افزایش «میزان مصرف» تمایز قائل شویم. با وجود اینکه درصد بیشتری از درآمد صرف غذا می‌شود، اما داده‌ها حاکی از کاهش شدید کیفیت و حجم تغذیه است.

این جدول نشان می‌دهد که قدرت خرید واقعی برای تأمین مواد غذایی در مقایسه با یک دهه پیش به شدت فرسایش یافته است. در واقع، خانوارها مجبورند بخش بزرگ‌تری از درآمد خود را صرف کالاهای اساسی کنند، در حالی که در نهایت غذای کمتری نسبت به گذشته دریافت می‌کنند.

نقش تورم مزمن در محدودسازی رفاه اجتماعی

تورم مداوم، عامل اصلی این تغییرات الگویی است. وقتی قیمت‌ها با سرعت بیشتری نسبت به درآمد رشد می‌کنند، فضای بودجه برای سایر بخش‌ها مانند آموزش، بهداشت و تفریح به شدت محدود می‌شود.

افزایش سهم هزینه‌های ضروری، فضای بودجه خانوار را برای سایر مصارف حیاتی محدود کرده و ریسک فقر را افزایش می‌دهد.

برای خروج از این وضعیت، تنها کنترل نرخ تورم کافی نیست؛ بلکه ایجاد ثبات اقتصادی و رشد واقعی درآمدها برای بازگرداندن رفاه به خانواده‌ها ضروری است.

نتیجه‌گیری نهایی

در نهایت، داده‌های سال ۱۴۰۴ تأکید می‌کنند که افزایش سهم خوراک در بودجه خانوار، نشانه‌ای از بهبود نیست، بلکه بازتابی از کاهش قدرت خرید و تحت فشار قرار گرفتن معیشت مردم است. تنها از طریق کنترل تورم و همگام‌سازی درآمدها با هزینه‌ها می‌توان از فرسایش بیشتر رفاه جلوگیری کرد.