هشدار وقوع سیلاب در مناطق شهری؛ اثرات پدیده ال‌نینو بر بارش‌های پاییز

با نزدیک شدن به فصل پاییز و پیش‌بینی‌های جدید هواشناسی مبنی بر احتمال وقوع بارش‌های شدید، کارشناسان مدیریت منابع آب نسبت به افزایش خطر سیلاب در مناطق شهری هشدار دادند. بر اساس تحلیل‌های اقلیمی، پدیده ال‌نینو می‌تواند منجر به رخدادهای حدی و جاری شدن روان‌آب‌های گسترده در حوضه‌های مختلف کشور شود.

تأثیر پدیده ال‌نینو بر بارش‌های حدی کشور

بررسی سوابق تاریخی نشان می‌دهد که سال‌های همراه با ال‌نینوهای قدرتمند، همواره با بارش‌های فراتر از حد معمول همراه بوده‌اند. برای نمونه، زمستان ۱۳۷۶ و سیلاب‌های گسترده سال ۱۳۹۸ نمونه‌های بارزی از این رخدادهای اقلیمی هستند. در سال‌های ال‌نینوئی، تنها میزان کلی بارش‌ها ملاک نیست، بلکه احتمال وقوع بارش‌های حدی و سیلاب‌های ناگهانی باید به دقت مورد توجه قرار گیرد.

بر اساس پیش‌بینی‌های موجود، مناطق زاگرس و نواحی غربی کشور، از شمال‌غرب تا جنوب‌غرب، بیشترین احتمال مواجهه با این پدیده را دارند. دوره‌های حساس از اواخر مهرماه تا اوایل آبان‌ماه، از نظر احتمال وقوع سیلاب بسیار حیاتی ارزیابی می‌شود.

آسیب‌پذیری شهرها و ضرورت مدیریت پیشگیرانه

یکی از چالش‌های اصلی در مدیریت بحران، آسیب‌پذیری بالای مناطق شهری در برابر روان‌آب‌ها است. برخلاف مناطق خارج از شهر که سدها می‌توانند بخشی از حجم سیل را مهار کنند، در شهرها بارندگی‌های شدید در مدت کوتاهی منجر به خسارات جانی و مالی می‌شود.

در این راستا، اقدامات زیر برای کاهش مخاطرات پیشنهاد می‌شود:

• لایروبی منظم: انجام عملیات لایروبی رودخانه‌ها و مجاری آب توسط شرکت‌های آب منطقه‌ای.
• آماده‌باش تجهیزات: تجهیز شهرهایی با مشکل تخلیه آب (مانند اهواز) به پمپ‌های پرقدرت.
• پاکسازی سریع: تخلیه رسوبات و گل‌ولای از مسیرهای عبور آب بلافاصله پس از رخداد سیل برای آمادگی بارش‌های بعدی.

تجربه بارش‌های اخیر در کرج و ایذه

رخدادهای اخیر در برخی نقاط نشان‌دهنده فوریت این هشدارهاست. در منطقه عظیمیه کرج، بارش ۱۲ میلی‌متری منجر به جاری شدن سیلاب و آسیب به خودروها شد. همچنین در منطقه ایذه، ثبت ۵۰ میلی‌متر بارش باعث وقوع سیلاب‌های موضعی گردید.

شهرهایی مانند شیراز، تهران، اهواز و مناطق مجاور رودخانه کرخه به دلیل سوابق مشابه، نیازمند نظارت دقیق‌تر و مدیریت متناسب با شیب و جغرافیای خود هستند تا از تکرار حوادث سال‌های گذشته جلوگیری شود.

در نهایت، گذار از مدیریت واکنشی به سمت مدیریت پیشگیرانه و آمادگی دستگاه‌های مسئول پیش از وقوع بارش‌های سیل‌آسا، تنها راه مقابله با خسارات ناشی از تغییرات اقلیمی و پدیده ال‌نینو است.