قمار نظامی پاکستان در افغانستان؛ ریسک جنگ فرسایشی و بازگشت تبعات راهبردی

تلاش‌های اخیر پاکستان برای اعمال فشار نظامی بر دولت طالبان در افغانستان، با هدف مهار گروه‌های مسلح و بازپس‌گیری نفوذ سیاسی از دست‌رفته، احتمال ورود این منطقه به یک چرخه بی‌پایان از خشونت و بی‌ثباتی را بیش از پیش افزایش داده است.

تصاعد تنش‌های مرزی و حملات هوایی

در جریان عملیات‌های اخیر، نیروهای پاکستانی با استفاده از پهپادها و جنگنده‌ها، ۱۰ نقطه استراتژیک را در خاک افغانستان هدف قرار دادند. این حملات شامل مناطقی نظیر قندهار، خوست و پکتیا بوده است. مقامات اسلام‌آباد مدعی هستند که این اقدامات در پاسخ به نقض حریم هوایی آن‌ها و سرنگونی پهپادهای نظامی انجام شده است.

با این حال، گزارش‌های میدانی و تاییدیه سازمان ملل متحد نشان می‌دهد که این عملیات‌ها تلفات غیرنظامی قابل توجهی برجای گذاشته است. در یکی از این حملات در ولایت کنر، کشته شدن زنان و کودکان، موجی از اعتراضات گسترده را در کابل و سایر استان‌های افغانستان به راه انداخته است.

"اکنون میان ما یک جنگ آشکار آغاز شده است." — خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان

تلاش طالبان برای مهار گروه‌های شبه‌نظامی

در حالی که اسلام‌آباد بر استفاده از خاک افغانستان برای فعالیت‌هایی نظیر تحریک طالبان پاکستان (TTP) تاکید دارد، گزارش‌های بین‌المللی حاکی از تلاش‌های پنهان طالبان برای کنترل این گروه‌هاست. بر اساس داده‌های سازمان ملل، امارت اسلامی افغانستان اقدامات زیر را برای کاهش تنش‌ها انجام داده است:

• انتقال حدود ۲ هزار جنگجو و خانواده‌های مرتبط با گروه‌های مسلح به مناطق دور از مرز.
• ارسال هشدارهای غیررسمی از سوی رهبری طالبان به گروه‌های شبه‌نظامی برای توقف حملات به پاکستان.
• تلاش برای حفظ تعادل میان فشار خارجی و پایداری داخلی.

با وجود این اقدامات، فعالیت‌های گروه‌هایی مانند «اتحادالمجاهدین پاکستان» همچنان تهدیدی جدی برای امنیت ایالت خیبرپختونخوا محسوب می‌شود.

پیامدهای راهبردی و خطر بازگشت تبعات

تحلیلگران معتقدند پاکستان با اتخاذ رویکرد نظامی، با پدیده بازگشت تبعات راهبردی (Strategic Blowback) روبرو شده است. به عبارت دیگر، سیاست‌های گذشته این کشور اکنون علیه منافع ملی خود عمل می‌کند. به جای تضعیف گروه‌های مسلح، حملات مرزی ممکن است باعث موارد زیر شود:

در نهایت، تلاش برای بازگرداندن نفوذ سیاسی در کابل از طریق قدرت نظامی، راهبردی کوته‌بینانه به نظر می‌رسد که می‌تواند به جای ایجاد یک افغانستان وابسته، منجر به ایجاد یک دشمن قدرتمند و منسجم در مرزهای پاکستان شود.

نتیجه‌گیری: قمار نظامی پاکستان در افغانستان، با وجود اهداف امنیتی اعلام‌شده، ریسک‌های ژئوپلیتیک بزرگی را به همراه دارد که می‌تواند ثبات منطقه‌ای را به طور جدی به خطر بیندازد.