ژئوهندسه و مدیریت تابش خورشیدی؛ تهدیدی جدید برای ثبات جهانی

رقابت بر سر ترموستات زمین؛ وقتی ژئوپلیتیک بر علم غلبه می‌کند

شبیه‌سازی‌های اخیر نشان می‌دهند که فناوری مدیریت تابش خورشیدی (Solar Geoengineering) به جای آنکه ابزاری برای نجات زمین باشد، می‌تواند به ماشه‌ای برای یک رقابت تسلیحاتی و سیاسی میان ابرقدرت‌ها تبدیل شود. این فناوری که با بازتاب دادن بخشی از نور خورشید، دمای کره زمین را کاهش می‌دهد، با ریسک‌های عظیم و نامشخصی همراه است که می‌تواند توازن حیات را در مناطق مختلف جهان برهم بزند.

پیامدهای ناگوار و شکاف‌های علمی در مدیریت تابش خورشیدی

اگرچه استفاده از ذرات دی‌اکسید گوگرد در لایه‌های بالایی جو می‌تواند اثرات مشابه فوران‌های آتشفشانی و کاهش دمای زمین را داشته باشد، اما پیامدهای جانبی آن بسیار نابرابر است. مدل‌های علمی پیش‌بینی می‌کنند که این مداخلات ممکن است منجر به موارد زیر شود:

• خشک شدن شدید مناطق زیرصحرای آفریقا
• افزایش شدت طوفان‌های گرمسیری در اقیانوس اطلس
• تغییرات ناگهانی و غیرقابل پیش‌بینی دما در صورت توقف ناگهانی عملیات

در جریان بازی‌های جنگی (War Games) انجام شده در لندن، مشخص شد که متخصصان علمی در برابر تصمیم‌گیرندگان سیاسی قدرت چندانی ندارند و بحث‌ها بیشتر بر محور حاکمیت ملی و امنیت استراتژیک می‌چرخد تا واقعیت‌های اقلیمی.

تقابل ابرقدرت‌ها و ورود بازیگران خصوصی

در این شبیه‌سازی، بی‌اعتمادی میان ایالات متحده و چین محور اصلی بود. هر دو کشور حاضر به پذیرش محدودیت‌هایی که مانع پیشرفت تکنولوژیک رقیب شود، نبودند. این وضعیت شباهت‌های زیادی به دوران رقابت هسته‌ای دارد، با این تفاوت که مدیریت تابش خورشیدی می‌تواند همزمان مزایا و معایب بسیار پیچیده‌ای داشته باشد.

علاوه بر دولت‌ها، شرکت‌های خصوصی نیز در حال ورود به این عرصه هستند. برای مثال:

این ورود بخش خصوصی، پیچیدگی‌های نظارتی را دوچندان کرده است، چرا که منافع تجاری ممکن است با ضرورت‌های علمی و اخلاقی تداخل پیدا کنند.

نفوذ صنایع سوخت فسیلی و بحران اعتماد

یکی از تلخ‌ترین یافته‌های این شبیه‌سازی، نقش نهادهای سایه و صنایع سوخت فسیلی بود. این صنایع با حمایت از فناوری‌های ژئوهندسه، تلاش می‌کنند راهی برای مقابله با گرمایش جهانی بیابند که نیاز به توقف مصرف نفت و گاز را از بین ببرد. این رویکرد می‌تواند باعث ایجاد یک بن‌بست سیاسی شود که در آن علم قربانی منافع اقتصادی کوتاه‌مدت می‌گردد.

"در نهایت، رقابت استراتژیک و حاکمیت دولت‌ها بود که بر شبیه‌سازی‌ها حاکم شد، نه نگرانی‌های اقلیمی."

در نتیجه، جهان با خطر مواجهه با یک فناوری قدرتمند روبروست که بدون وجود یک ساختار حکمرانی جهانی شفاف، می‌تواند به جای حل بحران، بحران‌های جدیدی از جمله جنگ‌های اقلیمی را رقم بزند.