پشت‌پرده درآمد ۴۰ میلیون تومانی خانوارها؛ چرا پول آماری با پول نقد متفاوت است؟

گزارش‌های اخیر از وضعیت معیشت در ایران نشان می‌دهد که اگرچه میانگین درآمد خانوار شهری در سال ۱۴۰۴ به رقم چشمگیر ۴۰.۴ میلیون تومان رسیده است، اما تحلیل دقیق ساختار این درآمد، تصویری متفاوت از توان خرید واقعی مردم ارائه می‌دهد.

شکاف میان درآمد آماری و پول نقد در دسترس

بر اساس داده‌های منتشر شده، بیش از نیمی از درآمد ثبت‌شده برای خانوارها، ماهیت شغلی ندارد. در واقع، حدود ۵۳.۹ درصد از کل درآمدها در دسته «غیرشغلی» قرار می‌گیرند که شامل موارد متنوعی از جمله حقوق بازنشستگی، یارانه‌ها و سود سپرده‌ها می‌شود.

نکته حائز اهمیت این است که بخشی از این مبالغ، اصلاً پول نقد نیستند. برای مثال، ارزش اجاری مسکن شخصی به عنوان یک مزیت اقتصادی در آمار لحاظ می‌شود، اما این مبلغ به حساب خانوار واریز نمی‌شود تا صرف خریدهای روزمره گردد.

تأثیر ارزش اجاری مسکن بر آمارهای اقتصادی

در محاسبات اقتصادی، مالک بودن یک مزیت محسوب می‌شود؛ به این معنا که اگر فردی در خانه خود زندگی کند، از هزینه‌ای که باید برای اجاره می‌پرداخت معاف است. این مفهوم که به آن ارزش اجاری مسکن می‌گویند، در آمارهای رسمی لحاظ می‌شود.

«افزایش درآمد آماری لزوماً به معنای افزایش قدرت خرید نقدی نیست؛ زیرا بخشی از این رقم، ارزش دارایی‌های غیرپولی مانند مسکن است.»

بررسی‌های پیشین نشان داده است که حدود یک‌سوم درآمد ناخالص خانوارها می‌تواند ماهیت غیرپولی داشته باشد که بخش عمده آن مربوط به همین ارزش اجاری خانه‌های شخصی است.

سرعت رشد هزینه‌ها در برابر درآمد

یکی از چالش‌های اصلی معیشتی، عدم توازن میان رشد درآمد و هزینه‌هاست. آمارهای سال ۱۴۰۴ حاکی از آن است که نرخ رشد هزینه‌های خانوار شهری با ۴۵.۴ درصد، از نرخ رشد درآمدها با ۴۱.۲ درصد پیشی گرفته است.

این شکاف ۴.۲ درصدی نشان می‌دهد که فشار اقتصادی بر سبد خرید خانواده‌ها در حال افزایش است. همچنین، بخش بزرگی از هزینه‌ها (حدود ۴۱.۷ درصد) صرف گروه‌های مسکن، سوخت و روشنایی می‌شود که تأثیر مستقیمی بر هزینه‌های غیرخوراکی دارد.

نتیجه‌گیری نهایی

در نهایت، برای درک صحیح از وضعیت رفاهی جامعه، نباید تنها به عدد میانگین درآمد اکتفا کرد. تفکیک دقیق میان درآمد پولی و غیرپولی، و همچنین بررسی سهم واقعی هزینه‌های ضروری، کلید اصلی درک قدرت خرید واقعی خانوارهای ایرانی است.