گفتگوی ملی در سودان؛ فرصتی برای صلح یا ابزاری برای مشروعیت ارتش؟

بحران خونین در سودان که بیش از سه سال از درگیری میان نیروهای مسلح سودان (SAF) و نیروهای پشتیبانی سریع (RSF) می‌گذرد، اکنون به نقطه‌ای حساس رسیده است که در آن راهکارهای نظامی به تنهایی قادر به بازسازی ساختار دولت یا اتحاد دوباره جامعه ازهم‌گسیخته سودان نیستند. در این میان، تلاش‌های جدید برای ایجاد یک گفتگوی ملی میان گروه‌های سیاسی، با وجود چالش‌های جدی، می‌تواند دریچه‌ای به سوی صلح باشد.

ابتکار عمل جدید برای عبور از بن‌بست سیاسی

در ماه اوت، کمیته‌ای متشکل از ۱۹ شخصیت برجسته سودانی به ریاست قاسم بدری، رئیس دانشگاه احد، طرحی را برای فراهم کردن بستری جهت برگزاری گفتگوهای داخلی آغاز کردند. این کمیته با هدف کاهش تنش‌ها، با ژنرال عبدالفتاح البرهان، فرمانده ارتش، دیدار کرده و خواستار رفع محدودیت‌های قانونی علیه سیاستمداران اپوزیسیون شده است.

در پی این رایزنی‌ها، گام‌های اولیه برای اعتمادسازی برداشته شده است:

• لغو برخی اتهامات سیاسی علیه فعالان سودانی در خارج از کشور.
• اعطای حمایت‌های قانونی موقت به شرکت‌کنندگان در فرآیند گفتگو.

چالش‌های اعتبار و نگرانی از نفوذ نظامی

با وجود این گام‌ها، این ابتکار با مخالفت‌های شدیدی از سوی ائتلاف‌های مدنی مانند «صمود» و «تأسیس» روبرو شده است. منتقدان معتقدند برگزاری گفتگوها در مناطق تحت کنترل ارتش می‌تواند به مشروعیت بخشیدن به قدرت البرهان منجر شود و شکاف‌های موجود در کشور را عمیق‌تر کند.

«اعتبار یک فرآیند سیاسی تنها زمانی تضمین می‌شود که شرکت‌کنندگان باور داشته باشند روند گفتگوها منصفانه و مستقل است؛ نه اینکه ابزاری در دست یکی از طرف‌های درگیر باشد.»

بنابراین، چالش اصلی کمیته پیش رو، اثبات استقلال عملیاتی است تا بتواند اعتماد گروه‌هایی را که در حال حاضر نسبت به فرآیند مشکوک هستند، جلب کند.

نقش بازیگران منطقه‌ای و ضرورت شمولیت

اگرچه اتحادیه آفریقا و اتحادیه عرب از این طرح حمایت کرده‌اند، اما حمایت خارجی نمی‌تواند جایگزین اعتماد بازیگران داخلی شود. برای موفقیت گفتگوی ملی، این فرآیند نباید تنها به مناطق تحت کنترل ارتش در خارطوم محدود شود، بلکه باید صدای مناطق دورافتاده و آوارگان جنگ را نیز در بر بگیرد.

در نهایت، بحران سودان نیازمند نشستن بازیگران با دیدگاه‌های کاملاً متفاوت در کنار یکدیگر است. هرچند هیچ کمیته‌ای نمی‌تواند به جای آن‌ها تصمیم بگیرد، اما ایجاد شرایط اولیه برای این تعامل، ضرورتی است که نباید به دلیل تردیدهای موجود، نادیده گرفته شود.