نقدشوندگی بازار و مارپیچ سقوط؛ چرا بحران‌های مالی با غیبت خریداران آغاز می‌شوند؟

نقدشوندگی بازار یکی از حیاتی‌ترین ارکان پایداری سیستم‌های مالی است که در زمان بحران، به شکلی خودکار به عاملی برای تشدید فروپاشی تبدیل می‌شود. لسه هیه پدرسن، اقتصاددان برجسته دانمارکی، با تبیین مفهوم مارپیچ سقوط نشان می‌دهد که چگونه ترکیب افت قیمت و سخت شدن شرایط تأمین مالی، می‌تواند بازاری را که در حالت عادی پویا است، به لبه پرتگاه بکشاند.

ریسک نقدشوندگی؛ فراتر از یک هزینه معاملاتی

برخلاف مدل‌های کلاسیک که خرید و فروش دارایی‌ها را بدون هزینه و در هر حجمی ممکن می‌پندارند، پژوهش‌های پدرسن ثابت می‌کند که نقدشوندگی یک ریسک واقعی است. در واقع، دارایی‌هایی که در زمان نیاز به فروش، با دشواری مواجه می‌شوند، باید پاداش بیشتری را به سرمایه‌گذار ارائه دهند.

"اگر امروز بخواهم بفروشم، چه کسی می‌خرد و به چه قیمتی؟" این پرسش ساده، هسته اصلی بحران‌های مالی است.

او در مقاله مشهور خود با ویرال آچاریا، نشان داد که ریسک یک دارایی تنها به بازده آن بستگی ندارد، بلکه به میزان هم‌حرکتی نقدشوندگی آن با کل بازار و رفتار آن در روزهای خشک شدن بازار نیز وابسته است.

سازوکار مارپیچ سقوط و تأمین مالی

مدل پدرسن و مارکوس برونرمایر، دو نیروی مخرب را شناسایی کرده‌اند که در زمان بحران به هم متصل می‌شوند:

• مارپیچ زیان: افت قیمت منجر به کاهش سرمایه شده و معامله‌گر را مجبور به فروش اجباری می‌کند که خود باعث افت بیشتر قیمت می‌شود.
• مارپیچ مارجین: با افزایش نوسانات، بانک‌ها و نهادهای مالی سطح وثیقه (Margin) مورد نیاز را بالا می‌برند که فشار فروش را دوچندان می‌کند.

این پیوند میان نقدشوندگی بازار و نقدشوندگی تأمین مالی، باعث می‌شود که در لحظات حساس، حتی دارایی‌های بی‌ارتباط نیز به دلیل نیاز به نقدینگی، همزمان با هم سقوط کنند.

درس‌هایی برای سیاست‌گذاران و سرمایه‌گذاران

تجربیات بحران‌های مالی، از سال ۲۰۰۸ تا بحران کرونا در سال ۲۰۲۰، همگی بر مدل پدرسن صحه گذاشته‌اند. از جمله پیامدهای کلیدی این تحلیل می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

در نهایت، پدرسن تأکید می‌کند که بازارها ماشین‌های خودتنظیم نیستند، بلکه سازوکارهای انسانی و نهادی هستند که در آن اعتماد و ظرفیت تأمین مالی می‌تواند ناگهان ناپدید شود.

نتیجه‌گیری: بحران‌های مالی اغلب نه با قیمت‌های اشتباه، بلکه با غیبت خریداران آغاز می‌شوند. درک رابطه متقابل میان نقدشوندگی و اهرم‌های مالی، کلید اصلی برای مدیریت ریسک در بازارهای پرنوسان است.