دسترسی‌پذیری؛ چالش حقوقی و اجتماعی نابینایان در ایران

در آستانه روز جهانی عصای سفید، نگاهی به واقعیت‌های تلخ زندگی افراد نابینا و کم‌بینا در ایران نشان می‌دهد که جامعه و زیرساخت‌های کشور هنوز برای پذیرش برابر همه شهروندان آماده نیستند. نبود دسترسی‌پذیری در محیط‌های شهری و فضای دیجیتال، استقلال این افراد را به شدت با چالش روبه‌رو کرده است.

شکاف میان شعارها و واقعیت در فضای دیجیتال

با وجود تاکید مکرر مسئولان بر اهمیت مناسب‌سازی، واقعیت سامانه‌های دولتی حکایت از دیگری دارد. بسیاری از این پلتفرم‌ها فاقد استانداردهای لازم برای کار با صفحه‌خوان‌ها هستند. این نقص فنی، حق دسترسی به خدمات عمومی را از کاربران نابینا سلب می‌کند.

نکات کلیدی در حوزه فناوری:

• عدم وجود برچسب‌های مناسب در فرم‌های آنلاین
• نامشخص بودن کارکرد دکمه‌ها در سامانه‌های بانکی و دولتی
• ضعف در دسترسی‌پذیری وب‌سایت‌های نهادهای حمایتی مانند سازمان بهزیستی

"دسترسی‌پذیری یک امتیاز یا لطف نیست؛ بلکه حقی است که در قانون حمایت از حقوق معلولان مصوب ۱۳۹۶ صراحتاً بر آن تاکید شده است."

موانع فیزیکی؛ شهرهایی که برای همه ساخته نشده‌اند

فضای شهری ایران نیز با چالش‌های جدی در زمینه دسترسی‌پذیری روبروست. پیاده‌روها به دلیل اشغال شدن توسط خودروها، موتورسیکلت‌ها و وسایل تجاری، برای عبور ایمن افراد نابینا به محیط‌های پرخطر تبدیل شده‌اند.

فرهنگ معاشرت؛ فراتر از زیرساخت‌های فیزیکی

یکی از بزرگ‌ترین موانع، نگرش جامعه است. برخورد با افراد دارای معلولیت اغلب با رویکردی ترحم‌آمیز یا تحقیرآمیز همراه است. رفتار درست، به جای قهرمان‌سازی یا دلسوزی ناخواسته، باید بر پایه احترام به استقلال و پرسش از نیاز فرد بنا شود.

شکاف فرهنگی موجود باعث می‌شود بسیاری از افراد نابینا به دلیل ترس از قضاوت یا موانع محیطی، از حضور در اجتماع فاصله بگیرند. این انزوا، نتیجه ناتوانی فرد نیست، بلکه نتیجه جامعه‌ای است که برای همه طراحی نشده است.

نتیجه‌گیری

توسعه یک جامعه را باید با میزان دسترسی‌پذیری و امکان استفاده مستقل همه شهروندان سنجید. برای رسیدن به جامعه‌ای برابر، نیازمند اصلاح همزمان زیرساخت‌های شهری، استانداردهای فناوری و به‌ویژه تغییر در فرهنگ معاشرت هستیم تا نابینایان بتوانند بدون نیاز به ترحم، زندگی مستقلی داشته باشند.