تنوع بی‌رویه مدل‌های خودرو؛ پیامدهای سیاست‌گذاری‌های نادرست در صنعت خودروسازی

صنعت خودروی ایران در میان چالش‌های ساختاری و فشارهای اقتصادی، با پدیده‌ای نگران‌کننده به نام تنوع بی‌رویه مدل‌های خودرو و کاهش مقیاس تولید روبه‌رو است که ریشه در سیاست‌گذاری‌های کلان دارد.

چالش‌های زنجیره تأمین و اثرات تحریم‌ها

امیرحسن کاکایی، کارشناس حوزه خودرو، معتقد است که محدودیت‌های ناشی از تحریم‌های بین‌المللی، پیکره این صنعت را به شدت آسیب رسانده است. در حال حاضر، خودروسازان داخلی به دلیل نبود قراردادهای مستقیم با تولیدکنندگان اصلی در چین، ناچار به استفاده از واسطه‌هایی هستند که خود در معرض ریسک تحریم قرار دارند.

این اختلالات تنها به بخش قطعات محدود نمی‌شود؛ بلکه فشارهای تحریمی در مسیرهای حمل‌ونقل دریایی، هوایی و زمینی، در کنار نوسانات بازار ارز، فشار مضاعفی بر کل اقتصاد و صنعت خودروسازی وارد می‌کند. اگرچه تلاش‌ها برای داخلی‌سازی ادامه دارد، اما تأمین قطعات در مقیاس صنعتی همچنان با ریسک‌های جدی همراه است.

ریشه‌یابی تنوع نامتعارف مدل‌ها در بازار

یکی از سوالات اساسی در بازار، علت وجود مدل‌های بسیار متنوع با تیراژ تولید بسیار پایین است. کارشناس مذکور تأکید می‌کند که این وضعیت، صرفاً تصمیمات خودروسازان نیست، بلکه نتیجه مستقیم سیاست‌هایی نظیر:

• صدور بی‌رویه پروانه‌های بهره‌برداری
• قوانین مخل در بهبود فضای کسب‌وکار
• گسترش شرکت‌ها بدون داشتن زیرساخت‌های تولیدی واقعی

ایجاد شرکت‌هایی که تحت عنوان «تولید بدون کارخانه» فعالیت می‌کنند، باعث هدررفت منابع ملی و عدم مسئولیت‌پذیری در زنجیره تأمین و خدمات پس از فروش شده است.

تجربه پلتفرم‌های مشترک و راهکار آینده

استفاده از پلتفرم مشترک می‌تواند راهکاری منطقی باشد، اما تجربه پروژه‌های پیشین نشان داده است که اگر این همکاری‌ها بر پایه اجبار دولتی و بدون ایجاد منافع واقعی میان شرکت‌ها باشد، تنها به رقابت منفی و افزایش قیمت برای مصرف‌کننده منجر می‌شود.

"برای عبور از بحران فعلی، سیاست‌گذار باید از گسترش بی‌رویه بازیگران دست بردارد و زمینه همکاری‌های راهبردی میان شرکت‌های موجود را فراهم کند."

الگوی موفق جهانی، مانند آنچه در کره جنوبی پس از بحران‌های دهه ۹۰ رخ داد، نشان می‌دهد که پذیرش ورشکستگی شرکت‌های ناکارآمد و تمرکز بر ایجاد مجموعه‌های بزرگ و رقابت‌پذیر، تنها راه رسیدن به تاب‌آوری در برابر تحریم‌هاست.

نتیجه‌گیری و چشم‌انداز اصلاحات

در نهایت، اصلاح ساختار مالکیت، خصوصی‌سازی واقعی و تجمیع شرکت‌ها برای افزایش مقیاس تولید، تنها مسیرهای ممکن برای بهبود وضعیت تنوع بی‌رویه مدل‌های خودرو و تقویت قدرت تولید داخلی در برابر نوسانات اقتصادی هستند.