کودک کار دیجیتال؛ هشدار مرکز پژوهش‌های مجلس درباره بهره‌کشی در فضای مجازی

مرکز پژوهش‌های مجلس با انتشار گزارشی جامع، نسبت به پدیده نوظهور کودک کار دیجیتال هشدار داد و خواستار تدوین قوانین سخت‌گیرانه‌ای برای مقابله با بهره‌کشی اقتصادی از کودکان در بسترهای شبکه‌های اجتماعی شد.

چالش‌های نظارتی در دنیای فعالیت‌های رقمی

گزارش دفتر مطالعات اجتماعی مجلس نشان می‌دهد که گسترش پلتفرم‌های آنلاین، فرصت‌های اقتصادی جدیدی مانند تولید محتوا، پخش زنده و بازاریابی اینفلوئنسری برای کودکان فراهم کرده است. با این حال، از آنجایی که این فعالیت‌ها اغلب در محیط خانه و تحت مدیریت والدین انجام می‌شود، شناسایی شرایط واقعی کار و نظارت بر آن بسیار دشوار است.

برخلاف کار سنتی، در کودک کار دیجیتال مرز مشخصی میان زمان کار و زمان تفریح وجود ندارد. همچنین الگوریتم‌های پلتفرم‌ها با تاکید بر تعامل و بازدید، فشار روانی غیرمستقیمی را برای تولید مداوم محتوا بر کودکان وارد می‌کنند.

تمایز میان فعالیت تفریحی و بهره‌کشی اقتصادی

این گزارش تاکید می‌کند که نباید هرگونه حضور کودک در فضای مجازی را مصداق کار تلقی کرد. برای تشخیص دقیق، چهار معیار اصلی پیشنهاد شده است:

• نوع فعالیت: تفکیک میان فعالیت‌های عادی، آموزشی، مهارتی و تجاری.
• هدف: وجود هدف سودآوری و ایجاد ارزش اقتصادی برای دیگران.
• استمرار: حرفه‌ای شدن و تداوم فعالیت در قالب یک شغل.
• تأثیرات: میزان اثرگذاری فعالیت بر حقوق رشد و سلامت کودک.

مخاطرات حریم خصوصی و مدیریت درآمد

حضور مستمر کودکان در تبلیغات، می‌تواند با فرآیند شکل‌گیری هویت مستقل و تحصیل آن‌ها تداخل پیدا کند. همچنین ماندگاری اطلاعات شخصی و تصاویر دوران کودکی در فضای اینترنت، تهدیدی بلندمدت برای آینده آن‌ها محسوب می‌شود.

برای مقابله با این مسئله، پیشنهاد شده است که سازوکارهایی نظیر ایجاد حساب‌های محافظت‌شده و پس‌انداز اجباری بخشی از درآمد برای خود کودک، در دستور کار قرار گیرد.

پیشنهادهای راهبردی برای قانون‌گذاری مرحله‌ای

مرکز پژوهش‌های مجلس پیشنهاد می‌کند که قانون‌گذاری باید به صورت مرحله‌ای انجام شود. ابتدا باید فعالیت‌های آموزشی از فعالیت‌های تجاری جدا شوند و سپس برای فعالیت‌های مشمول، الزاماتی نظیر ثبت مجوز، تعیین ساعات فعالیت و حفاظت از حریم خصوصی وضع گردد.

در نهایت، ایجاد یک سازوکار مشترک میان نهادهای متولی حوزه کودک، کار و فضای مجازی برای تعیین مسئولیت پلتفرم‌ها و والدین، از ضروری‌ترین اقدامات برای جلوگیری از آسیب به آینده دیجیتال کودکان است.

در مجموع، مقابله با کودک کار دیجیتال نیازمند رویکردی است که در آن رشد و حریم خصوصی کودک، فدای منافع تجاری و تبلیغاتی نشود.