بحران بدهی‌های سنگین و کاهش کمک‌های بین‌المللی؛ ضرورت تغییر در مدل‌های توسعه

بحران بدهی‌های سنگین و کاهش چشمگیر کمک‌های بین‌المللی، کشورهای در حال توسعه را با چالشی بی‌سابقه روبرو کرده است که آن‌ها را ناگزیر به بازنگری در مدل‌های سنتی توسعه و جستجوی منابع مالی جدید، به‌ویژه از طریق بخش خصوصی می‌کند.

بحران بدهی و شکاف عمیق در منابع مالی

بر اساس داده‌های سازمان ملل (UNCTAD)، مجموع بدهی‌های خارجی کشورهای در حال توسعه در سال ۲۰۲۵ به رقم خیره‌کننده ۱۲.۳ تریلیون دلار رسید که نسبت به سال گذشته نیم تریلیون دلار افزایش داشته است. این وضعیت در حالی رخ می‌دهد که کمک‌های توسعه‌ای رسمی (ODA) از سوی کشورهای توسعه‌یافته با افت شدیدی مواجه شده است.

آمارها نشان می‌دهند که:

• کمک‌های بین‌المللی در سال ۲۰۲۵ با ۲۳ درصد کاهش واقعی روبرو شده است.
• پنج کشور اصلی کمک‌کننده (آمریکا، آلمان، بریتانیا، ژاپن و فرانسه) مسئول ۹۶ درصد از این کاهش بودجه‌ها هستند.
• هزینه‌های بازپرداخت بدهی، بودجه‌های حیاتی برای سلامت و آموزش را در کشورهای جنوب جهانی تحت فشار قرار داده است.

چالش جمعیتی و ضرورت تغییر رویکردها

رئیس بانک جهانی، آجای بانگا، در نشست‌های اخیر صندوق بین‌المللی پول هشدار داد که جهان با یک چالش جمعیتی بزرگ روبروست؛ در حالی که قرار است ۱.۲ میلیارد جوان در ده سال آینده وارد بازار کار شوند، تنها ظرفیت ایجاد ۴۰۰ میلیون شغل پیش‌بینی شده است.

«برای پاسخ به این بحران، باید منابع مالی عمومی، سرمایه‌گذاری بخش خصوصی، فعالیت‌های بشردوستانه و فناوری را برای پاسخگویی به نیازهای هر کشور با هم ترکیب کنیم.»

در این میان، کشورهایی مانند هند با تکیه بر مشارکت‌های دوجانبه و کاهش وابستگی به ساختارهای چندجانبه سنتی، تلاش می‌کنند تا از این بحران عبور کنند.

آینده همکاری‌های اقتصادی جهانی

در حالی که کشورهای در حال توسعه از پاسخ‌های ناکافی نهادهای برتون وودز به مسائل تغییرات اقلیمی و نابرابری ناراضی هستند، فشار برای ورود پررنگ‌تر بخش خصوصی به پروژه‌های توسعه‌ای احساس می‌شود. بانک توسعه اسلامی نیز با هدف جذب سرمایه‌های خصوصی، برنامه‌ریزی کرده است تا در سال آینده ۱۰ میلیارد دلار منابع مالی را به کار بگیرد.

در نهایت، بدون یک بازنگری ساختاری در نحوه مدیریت بدهی‌ها و ایجاد دسترسی آسان‌تر به کمک‌های اقلیمی، شکاف میان کشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه عمیق‌تر خواهد شد.