تحلیل بازار کار ساختمان؛ ۳.۴ میلیون شاغل با تمرکز بر واحدهای کوچک

بررسی آمارهای سال ۱۴۰۳ نشان می‌دهد بازار کار ساختمان در ایران با وجود اهمیت استراتژیک در اقتصاد، با چالش‌های ساختاری جدی از جمله تمرکز بر واحدهای کوچک و کمبود نیروی متخصص روبروست. این بخش که حدود ۱۳.۷ درصد از کل اشتغال کشور را به خود اختصاص داده است، ترکیبی از نیروهای غیرمتخصص و کارگران مستقل است که نقش مهمی در چرخه مسکن ایفا می‌کنند.

تحلیل ترکیب جنسیتی و سنی نیروی کار ساختمان

یکی از ویژگی‌های بارز بازار کار ساختمان، غلبه مطلق مردان در این حوزه است. بر اساس داده‌های رسمی، از هر ۱۰۰ نفر شاغل، تنها ۱.۲ درصد زن هستند و ۹۸.۸ درصد را مردان تشکیل می‌دهند. از نظر سنی نیز، این صنعت به شدت به نیروی میانسال وابسته است:

• گروه ۳۵ تا ۴۴ سال: ۳۵.۷ درصد (بزرگ‌ترین گروه)
• گروه ۴۵ تا ۵۴ سال: ۲۳.۴ درصد
• گروه ۲۵ تا ۳۴ سال: ۲۲ درصد

میانگین سنی شاغلان در این بخش حدود ۳۹.۸ سال برآورد شده است که نشان‌دهنده نیاز مبرم به برنامه‌های انتقال تجربه به نسل‌های جوان‌تر است.

شکاف آموزشی و ساختار کارگاه‌های کوچک

در حالی که میانگین تحصیلات در کل اقتصاد ایران بالاتر است، در بازار کار ساختمان شاهد یک شکاف آموزشی عمیق هستیم. تنها ۱۲ درصد از شاغلان دارای مدارک دانشگاهی هستند و بخش اعظم نیروها در گروه‌های تحصیلات ابتدایی و متوسطه قرار دارند.

همچنین، ساختار فعالیت‌ها به شدت پراکنده است. ۸۱.۹ درصد از فعالیت‌ها در کارگاه‌های بسیار کوچک (۱ تا ۴ نفر) انجام می‌شود و ۹۵ درصد کل شاغلان در واحدهایی با ظرفیت کمتر از ۱۰ نفر مشغول به کار هستند. این موضوع دسترسی به تکنولوژی‌های پیشرفته و استانداردهای ایمنی را با چالش مواجه می‌کند.

توزیع جغرافیایی و وضعیت تابعیتی

از نظر پراکندگی جغرافیایی، تهران با ۱۴.۸ درصد سهم، مرکز اصلی اشتغال ساختمانی در کشور محسوب می‌شود. پس از آن، استان‌های خراسان رضوی، فارس و خوزستان در رتبه‌های بعدی قرار دارند.

در بحث تابعیتی نیز، حدود ۸۹.۶ درصد از شاغلان دارای تابعیت ایران هستند و ۱۰.۳ درصد نیز از اتباع افغانستان در این بخش فعالیت می‌کنند.

«تقویت مهارت‌های فنی، بهبود ایمنی و ارتقای بهره‌وری بنگاه‌های کوچک، کلید پایداری بخش ساختمان در اقتصاد ایران است.»

در نهایت، برای بهبود عملکرد این بخش حیاتی، باید از تمرکز صرف بر حجم ساخت‌وساز فراتر رفت و به سمت استانداردسازی مهارت‌ها و حمایت از ساختارهای کوچک اقتصادی حرکت کرد تا بازار کار ساختمان بتواند نقش کارآمدتری در توسعه زیرساخت‌های کشور ایفا کند.