علت شکست مذاکرات ایران و آمریکا؛ تقابل دو سندرم روانی و تاریخی

تحلیل‌های اخیر نشان می‌دهند که شکست مکرر مذاکرات ایران و آمریکا بیش از آنکه ناشی از جزئیات فنی باشد، ریشه در دو الگوی روانی عمیق و متضاد دارد که مانع از دستیابی به توافق پایدار می‌شوند.

ریشه‌های تاریخی و دو سندرم روانی در روابط دو طرف

در روابط بین‌الملل، بحران‌های عمیق می‌توانند باعث ایجاد «سندرم‌های روانی» شوند که حافظه سیاسی ملت‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهند. در مورد ایران و ایالات متحده، دو بلوک روانی وجود دارد:

• سندرم واشینگتن: شکل‌گرفته از بحران گروگان‌گیری در سفارت آمریکا در سال ۱۹۷۹ که منجر به این باور شده که ایران کشوری غیرقابل اعتماد است و ابتدا باید امتیاز دهد.
• سندرم تهران: ریشه در مداخلات تاریخی آمریکا و خروج یک‌جانبه از برجام در سال ۲۰۱۸ دارد؛ با این باور که امضای آمریکا تضمینی برای آینده نیست.

تضاد در ترتیب اقدامات: چالش اصلی مذاکرات

بسیاری از تلاش‌های دیپلماتیک اخیر نشان می‌دهند که شکاف میان دو کشور از «محتوا» به «ترتیب اجرا» تغییر یافته است. این تضاد در قالب دو قاعده غیررسمی ظاهر می‌شود:

به عنوان مثال، طرح‌های پیشنهادی آمریکا همواره بر این اصل استوار بوده‌اند که اقدامات ایران باید پیش از دریافت هرگونه امتیاز یا بازگشت منابع مالی صورت گیرد.

شکست یادداشت اسلام‌آباد و چشم‌انداز آینده

تنها مورد استثنایی که به توافق نزدیک شد، یادداشت تفاهم اسلام‌آباد در ژوئن بود. این سند با تلاش برای آرام کردن هر دو طرف طراحی شده بود، اما به دلیل عدم تحقق آتش‌بس در لبنان و عدم توانایی آمریکا در مهار اسرائیل، با شکست مواجه شد.

«شکاف محتوایی میان دو طرف کاهش یافته، اما شکاف اعتماد همچنان عمیق است. مذاکرات اکنون به دیالوگی میان دو سندرم تبدیل شده است.»

در نهایت، تا زمانی که یک طرف ثالث نتواند همزمان هم اقدامات ایران و هم پاسخ متقابل آمریکا را تضمین کند، بن‌بست دیپلماتیک به یک ساختار پایدار تبدیل خواهد ماند.