چین‌شناسی ایرانی؛ ضرورت عبور از روایت‌های غربی در مطالعات چین

در همایش بین‌المللی نیم قرن روابط دیپلماتیک ایران و جمهوری خلق چین، پژوهشگران بر ضرورت گذار از نگاه‌های سنتی و غربی به سوی ایجاد یک چین‌شناسی ایرانی تأکید کردند تا درک دقیق‌تری از جایگاه فعلی پکن در جهان حاصل شود.

تحول پارادایم در مطالعات چین

حامد وفایی، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، در پنل تخصصی مربوط به تغییر پارادایم‌های مطالعاتی، خاطرنشان کرد که آنچه امروز در ایران جریان دارد، ترکیبی از تصاویر ارائه شده توسط غرب است. او معتقد است که باید از وابستگی به روایت‌های فرنگی و آمریکایی فاصله گرفت.

تاریخچه مطالعات چین نشان می‌دهد که پس از جنگ جهانی دوم، الگوی چین‌شناسی آمریکایی جایگزین مدل فرانسوی شد. این تغییر شامل گذار از بررسی متون کلاسیک و فلسفه کنفوسیوسی به سمت تحلیل‌های علوم اجتماعی، اقتصاد و سیاست‌های مدرن پکن است.

از تحسین تمدن تا نگاه تحقیرآمیز غرب

تصویر چین در ذهنیت اروپایی طی قرون مختلف دستخوش تغییرات شدیدی بوده است. در حالی که متفکرانی نظیر ولتر در قرن هجدهم، تمدن چین را ستایش می‌کردند، از اوایل قرن نوزدهم و با وقوع وقایع استعماری، نگاه غربی به این کشور به سمت تحقیر و تصویرسازی از یک ملت بی‌حاصل تغییر یافت.

"ما امروز در ایران با ملغمه‌ای از تصاویر چین‌شناسی غرب مواجه هستیم که نیاز به بازنگری بنیادین دارد."

این تغییر نگرش، از دوران جنگ‌های تریاک و اشغالگری‌های خارجی تا ظهور دوباره چین به عنوان یک قدرت جهانی پس از اصلاحات اقتصادی در دهه ۱۹۷۰، مسیر پیچیده‌ای را طی کرده است.

ضرورت توسعه چین‌شناسی ایرانی

با توجه به تغییر نقش چین در اقتصاد و سیاست جهانی، مطالعات در ایران نیز باید از تمرکز بر اسطوره‌ها و تاریخ باستان فراتر رفته و به تحلیل ساختارهای سیاسی و دیپلماتیک معاصر بپردازد. ایجاد یک چین‌شناسی ایرانی می‌تواند به سیاست‌گذاران کمک کند تا روابط راهبردی خود را بر پایه واقعیت‌های موجود بنا کنند.

این همایش که با هدف بازخوانی پنج دهه روابط ایران و چین برگزار شد، بستری برای گفتگو میان اساتید و صاحب‌نظران جهت ترسیم چشم‌انداز همکاری‌های دوجانبه فراهم آورد.

در نهایت، تحقق روابط پایدار و درک صحیح از تحولات شرق آسیا، مستلزم عبور از کلیشه‌های قدیمی و حرکت به سمت پژوهش‌های علمی و مستقل در حوزه مطالعات چین است.