چرا سرمایه‌گذاری در افغانستان با شکست مواجه می‌شود؟ نقش آسیای مرکزی

ناکامی در جذب سرمایه‌گذاری خارجی در کریدور واخان، فرصت استراتژیک جدیدی را برای کشورهای آسیای مرکزی فراهم کرده است تا با توسعه مسیرهای تجاری جایگزین، نفوذ اقتصادی خود را در منطقه افزایش دهند. در حالی که افغانستان دارای ذخایر عظیم معدنی است، موانع ساختاری و امنیتی مانع از تبدیل این ثروت به رشد اقتصادی شده است.

شکست پروژه جاده واخان در جذب پکن

طالبان اخیراً ساخت یک جاده خاکی ۱۲۱ کیلومتری را از طریق کریدور واخان برای اتصال به چین به پایان رسانده‌اند. با وجود صرف هزینه ۳۶۵ میلیون افغانی از بودجه ملی کابل، هیچ نشانه‌ای از مشارکت مالی چین در این پروژه دیده نمی‌شود. اگرچه کابل خواستار پیوستن به طرح کمربند و جاده است، اما پکن با احتیاط و با استناد به چالش‌های اقلیمی و امنیتی، از بازگشایی رسمی مرزها خودداری می‌کند.

ثروت عظیم معدنی در تضاد با واقعیت اقتصادی

افغانستان پتانسیل تبدیل شدن به یکی از پنج قدرت بزرگ جهانی در حوزه مس را داراست. ارزش منابع معدنی غیرسوختی این کشور بالغ بر یک تریلیون دلار برآورد شده است. با این حال، واقعیت بازار تجاری نشان‌دهنده شکاف عمیق میان پتانسیل و بهره‌برداری است:

موانع بانکی و بحران اعتماد سرمایه‌گذاران

جدایی افغانستان از سیستم بانکی بین‌المللی، بزرگترین سد در برابر ورود سرمایه است. نبود بانک‌های چینی در کابل و دشواری انتقال سود به خارج، ریسک فعالیت را برای شرکت‌های خارجی به شدت افزایش داده است. علاوه بر این، موارد زیر بر فضای کسب‌وکار تأثیر منفی گذاشته‌اند:

• عدم امنیت قراردادها: تجربه‌های تلخ از نقض توافق‌نامه‌ها توسط دولت طالبان.
• تهدیدات امنیتی: فعالیت گروه‌های شبه‌نظامی و حملات تروریستی در مناطق حساس.
• چالش‌های مالیاتی: مالیات ۲۰ درصدی بر سودهای انتقال‌یافته به خارج.

«تا زمانی که سازوکارهای قضایی برای حمایت از دارایی‌های خارجی و سیستم‌های بانکی کارآمد ایجاد نشود، کریدور واخان تنها یک مسیر جغرافیایی بدون کاربرد اقتصادی باقی خواهد ماند.»

آسیای مرکزی؛ پل میان چین و افغانستان

در حالی که مسیر مستقیم واخان مسدود است، کشورهای آسیای مرکزی مانند قزاقستان و ازبکستان در حال ایفای نقش واسطه‌ای هستند. قزاقستان با افزایش حجم تجارت ریلی و ازبکستان از طریق ایجاد حساب‌های امانی بانکی، راه را برای عبور کالاها هموار کرده‌اند. این روند نه تنها به نفع تجارت منطقه است، بلکه می‌تواند وابستگی به مسیرهای سنتی تحت کنترل روسیه را کاهش دهد.

نتیجه‌گیری: آینده اقتصادی افغانستان و اتصال آن به بازارهای جهانی بیش از آنکه به زیرساخت‌های فیزیکی وابسته باشد، به اصلاحات ساختاری در حوزه‌های بانکی، قضایی و امنیتی بستگی دارد. تا این اصلاحات صورت نگیرد، کشورهای آسیای مرکزی تنها نقش واسطه را ایفا خواهند کرد.