پیروز مجتهدزاده؛ میراث‌دار ژئوپولیتیک و مدافع هویت ملی ایران درگذشت

دکتر پیروز مجتهدزاده، از برجسته‌ترین و صاحب‌نظران حوزه ژئوپولیتیک و جغرافیای سیاسی، پس از یک دوره طولانی مبارزه با بیماری، در سن ۸۰ سالگی در لندن چشم از جهان فروبست. وی که پنج دهه از عمر خود را وقف پژوهش درباره مرزها و هویت ملی ایران کرد، میراثی ماندگار از دانش و میهن‌دوستی به جای گذاشت.

مسیر علمی و تحصیلات عالی

پیروز مجتهدزاده که در سال ۱۳۲۴ در شهرستان نور مازندران متولد شد، مسیر علمی خود را از دانشگاه تهران آغاز کرد. او با پشتکار فراوان، تحصیلات خود را در مقاطع مختلف در مراکز علمی معتبر جهان دنبال نمود:

• کارشناسی: جغرافیای انسانی و اقتصادی در دانشگاه تهران
• کارشناسی ارشد: جغرافیای سیاسی در دانشگاه منچستر بریتانیا
• دکتری: دانشگاه آکسفورد و دانشگاه لندن

ارتباط علمی او با اساتید بزرگی همچون ژان گاتمن، نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری دیدگاه‌های نظری او درباره سازمان‌یابی فضاهای جغرافیایی داشت.

دفاع از حاکمیت ایران بر خلیج فارس

یکی از ستون‌های اصلی فعالیت‌های پژوهشی مجتهدزاده، مطالعه دقیق خلیج فارس و دفاع از حقانیت تاریخی ایران بر جزایر تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی بود. او با تکیه بر اسناد و نقشه‌های رسمی، بارها در محافل بین‌المللی به مقابله با ادعاهای نادرست پرداخت.

"او تنها به دیپلماسی رسمی بسنده نکرد، بلکه با استفاده از ظرفیت‌های علمی، در قالب دیپلماسی عمومی، از منافع ملی ایران در برابر ادعاهای بی‌پایه دفاع کرد."

کتاب‌هایی نظیر «حاکمیت ایران بر جزایر تنب و ابوموسی» و «جغرافیای سیاسی تنگه هرمز» از جمله آثار کلیدی او در این زمینه به شمار می‌روند که مستندات تاریخی را برای اثبات مالکیت ایران ارائه می‌دهند.

پژوهش در حوزه مرزها و هویت ملی

مجتهدزاده علاوه بر حوزه خلیج فارس، تمرکز ویژه‌ای بر مرزهای ایران و تحلیل نقش قدرت‌های بزرگ در تغییر نقشه سیاسی منطقه داشت. آثار او در بررسی رقابت‌های استعماری در مرزهای شرقی ایران و پیدایش مرزهای جدید، از منابع ارزشمند پژوهشگران محسوب می‌شود.

او همچنین در زمینه مفاهیم بنیادین ژئوپولیتیک و پیوند آن با تاریخ و هویت ایرانی، کتاب‌های ارزشمندی تالیف کرد که به تدریج در جامعه دانشگاهی ایران به جایگاه بالایی دست یافت. تلاش او برای معادل‌سازی دقیق واژگان تخصصی فارسی، از دیگر خدمات ماندگار او به زبان مادری بود.

میراث علمی و اخلاقی

علیرغم چالش‌ها و محدودیت‌هایی که در سال‌های پایانی عمر با آن‌ها روبرو بود، اشتیاق او به آموزش هرگز فروکش نکرد. او حتی در دوران کهولت سن، برای انتقال دانش به نسل جوان، از بریتانیا به ایران سفر می‌کرد تا در دانشگاه‌های کشور به تدریس بپردازد.

نتیجه‌گیری: با درگذشت دکتر پیروز مجتهدزاده، جامعه علمی ایران یکی از بزرگترین مفاخر خود را از دست داد؛ پژوهشگری که با قلم و دانش خود، مرزهای فکری و تاریخی ایران را در برابر چالش‌های جهانی مستحکم ساخت.