چالش دفاع از دریای سیاه؛ چرا ناتو در برابر حملات پهپادی ناتوان است؟

حملات پهپادی اخیر به شناورهای تجاری در نزدیکی سواحل کشورهای عضو ناتو، خلاء امنیتی عمیقی در غرب دریای سیاه ایجاد کرده است. این حوادث که منجر به غرق شدن چندین کشتی شده، چالش‌های ساختاری ناتو در مواجهه با تهدیدات در «منطقه انحصاری اقتصادی» را بیش از پیش آشکار کرده است.

تراژدی‌های دریایی در مرزهای ناتو

در بازه زمانی کوتاهی، وقوع حوادث دریایی متوالی، امنیت مسیرهای تجاری را به شدت تحت تأثیر قرار داده است. از جمله موارد مهم می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• کشتی روید محمدوف: غرق شدن کشتی باری غلات در منطقه اقتصادی رومانی با تلفات جانی.
• کشتی آلفا وطن: هدف قرار گرفتن کشتی با پرچم توگو در آب‌های بلغارستان و مفقود شدن تمامی خدمه.
• کشتی اچ‌اس دیگنیتی: هدف قرار گرفتن در نزدیکی ساحل بلغارستان که منجر به مفقودی ۱۱ ملوان شد.

این حملات که عمدتاً در مناطق انحصاری اقتصادی (EEZ) رخ می‌دهند، برخلاف آب‌های سرزمینی، حاکمیت کامل کشورهای ساحلی را شامل نمی‌شوند و همین موضوع، واکنش نظامی مستقیم را دشوار می‌کند.

چالش‌های حقوقی و محدودیت‌های کنوانسیون مونترو

دفاع از دریای سیاه برای ائتلاف ناتو به دلیل دو مانع اصلی بسیار پیچیده است:

1. آستانه ماده ۵: از آنجا که حملات در فاصله دورتر از آب‌های سرزمینی (بیش از ۱۲ مایل) رخ می‌دهند، از نظر حقوقی لزوماً به معنای حمله به خاک یک کشور عضو محسوب نمی‌شوند و فعال کردن ماده ۵ پیمان آتلانتیک شمالی را دشوار می‌کنند.
2. محدودیت‌های کنوانسیون مونترو: این معاهده، ورود کشتی‌های جنگی کشورهای درگیر را به تنگه‌ها محدود کرده و مانع از حضور دائمی ناوگان ناتو برای اسکورت کشتی‌ها می‌شود.

«حملات به‌اندازه‌ای به سواحل کشورهای عضو نزدیک هستند که هزینه‌های اقتصادی سنگینی تحمیل کنند، اما به‌اندازه‌ای از ساحل فاصله دارند که واکنش جمعی را برانگیزند.»

راهکارهای منطقه‌ای و نقش ترکیه

در پاسخ به این بحران، کشورهای ساحلی در تلاش‌اند تا بدون وابستگی کامل به ساختار نظامی ناتو، امنیت را تأمین کنند. بلغارستان به دنبال ایجاد یک گروه کاری مشترک با رومانی و ترکیه است. در این میان، ترکیه با برخورداری از بزرگ‌ترین نیروی دریایی منطقه، نقشی حیاتی در مدیریت این بحران ایفا می‌کند.

همچنین، اتحادیه اروپا می‌تواند با تأمین تجهیزات غیرجنگی مانند رادارهای ساحلی و پهپادهای نظارتی، خلأ موجود را بدون نقض کنوانسیون مونترو پر کند.

در نهایت، وضعیت دریای سیاه نشان می‌دهد که ساختارهای امنیتی فعلی برای مقابله با تهدیدات جدید و ارزان‌قیمت مانند پهپادها در مناطق خاکستری طراحی نشده‌اند. موفقیت در مهار این بحران، بستگی به توانایی کشورهای ساحلی در ایجاد یک سازوکار عملیاتی و مستقل دارد.