فوران آتشفشان کیکای؛ چگونه بازماندگان فرهنگ جومون از فاجعه جان سالم به در بردند؟

برخلاف باورهای سنتی که وقوع یک فاجعه طبیعی عظیم را پایان حیات یک تمدن می‌دانستند، یافته‌های جدید باستان‌شناسی نشان می‌دهد که فوران آتشفشان کیکای در ۷۳۰۰ سال پیش، اگرچه جنوب جزیره کیوشو را ویران کرد، اما راه را برای شکل‌گیری فرهنگی نو در شمال باز کرد.

فاجعه کیکای؛ وقتی زمین زیر پای ساکنان جومون لرزید

حدود ۷۳۰۰ سال پیش، در دوران هولوسن، آتشفشان زیردریایی کیکای که در فاصله ۳۰ کیلومتری جنوب کیوشو قرار دارد، با فورانی سهمگین موسوم به K-Ah، نظم زندگی را بر هم زد. این رویداد با ایجاد جریان‌های آذرآوایی بسیار داغ، سونامی‌های مخرب و بارش گسترده خاکستر، بخش‌های وسیعی از جزیره را در نوردید.

بررسی‌های انجام شده در محوطه‌های باستان‌شناسی مانند نومریکاوا، تأیید می‌کند که در بخش‌های جنوبی و مرکزی، زندگی به طور کامل متوقف شده است. لایه‌های ضخیم رسوبات آتشفشانی که بر روی ظرف‌های سفالی قدیمی قرار گرفته‌اند، نشان‌دهنده رها شدن همیشگی این مناطق توسط ساکنان است.

مهاجرت به شمال؛ راه نجات فرهنگ جومون

باستان‌شناسان با تحلیل الگوهای توزیع اشیاء، به کشف سرنخی حیاتی رسیده‌اند: گوشواره‌های سنگی شکاف‌دار. این زیورآلات که پیش از فاجعه در جنوب یافت می‌شدند، بلافاصله پس از فوران در مناطق شمالی کیوشو با تعداد بیشتر مشاهده شده‌اند.

این تغییر جغرافیایی، گواهی بر مهاجرت گروهی از بازماندگان فرهنگ جومون به مناطق امن‌تر در شمال است. مدل‌سازی‌های جمعیتی نیز نشان می‌دهند که در حالی که جمعیت جنوب در حال فروپاشی بود، سواحل شمالی شاهد رشد سریع جمعیت بودند.

تولد سنت‌های تازه در سایه بقا

ورود مهاجران به شمال تنها باعث تغییر ترکیب جمعیتی نشد، بلکه منجر به تحولات فرهنگی عمیقی شد. برخی از این پیامدهای مهم عبارتند از:

• ظهور سنت سوباتا: شکل‌گیری سبک جدید و متمایز در هنر سفالگری.
• توسعه شکار دریایی: ظهور زوبین‌های سنگی و ابزارهای پیشرفته‌تر برای بهره‌برداری از منابع دریایی.
• گسترش شبکه‌های اجتماعی: ایجاد پیوندهای جدید میان گروه‌های مهاجر و ساکنان بومی شمال.

«فوران کیکای برخلاف تصورات گذشته، به معنای پایان حیات نبود، بلکه نقطه عطفی برای جابه‌جایی جمعیت و بازآفرینی فرهنگ در جغرافیای جدید بود.»

در نهایت، پژوهش‌های منتشر شده در ژورنال Science Advances نشان می‌دهد که پایداری فرهنگ جومون مدیون توانایی بازماندگان در سازگاری با شرایط جدید و مهاجرت هوشمندانه به سمت شمال جزیره بوده است.