قیمت‌گذاری خوراک پالایشگاه‌ها؛ ابهام در سودآوری و سرنوشت بند اضطرار

کاهش تخفیف نفت خام و فشار بر حاشیه سود

بر اساس ابلاغیه جدید که از ابتدای مهرماه ۱۴۰۵ اجرایی شده است، میزان تخفیف‌های اعمال شده بر قیمت نفت خام تغییر یافته است. در نسخه پیشین، تخفیف نفت سبک ۵ دلار و نفت سنگین ۶ دلار بود، اما در فرمول جدید قیمت‌گذاری خوراک، این ارقام به ترتیب به ۲ دلار و حدود ۴.۱ دلار کاهش یافته است.

این تغییر ساختاری به معنای افزایش مستقیم هزینه خرید خوراک برای پالایشگاه‌هاست. برآوردها نشان می‌دهند که این اقدام می‌تواند قیمت محاسباتی هر بشکه نفت سبک را ۳ دلار و نفت سنگین را حدود ۱.۹ دلار افزایش دهد که مستقیماً بر حاشیه سود عملیاتی شرکت‌ها اثر می‌گذارد.

بند اضطرار؛ کانون اصلی نگرانی‌های بازار

بخش بسیار حساس این مصوبه، مربوط به سازوکار قیمت‌گذاری در شرایط اضطرار است. طبق این بند، وزارت نفت می‌تواند در زمان نوسانات شدید بازار جهانی، قیمت خوراک را بر اساس نرخ‌های اعلامی پیش از ۹ اسفند ۱۴۰۴ محاسبه کند. این موضوع می‌تواند باعث ایجاد شکاف بزرگی میان قیمت‌های جاری و قیمت‌های مبنای محاسباتی شود.

عدم شفافیت در معیارهای احراز شرایط اضطرار، پیش‌بینی‌پذیری جریان‌های درآمدی شرکت‌های پالایشی را به شدت کاهش داده است.

برخی شفاف‌سازی‌های منتشر شده از سوی شرکت‌های پالایشی، سناریوهای نگران‌کننده‌ای را ترسیم می‌کنند. برای مثال، در صورت اجرای این بند، احتمال افت سودآوری شرکت‌هایی نظیر پالایش نفت تهران و بندرعباس تا بیش از ۱۰۰ هزار میلیارد تومان وجود دارد.

تغییر در شاخص‌های مرجع و تعدیل کیفی

علاوه بر تغییر در تخفیف‌ها، روش‌های محاسبه کیفیت نیز دستخوش تغییر شده است. جایگزینی میانگین محاسباتی پلتس با قیمت تسویه روزانه بورس لندن (ICE Brent) در بخش برنت، گامی به سوی شفافیت بیشتر محسوب می‌شود. همچنین در بخش تعدیل کیفی، علاوه بر شاخص API، میزان انحراف از محدوده مجاز و مقدار گوگرد با ضرایب جدید لحاظ خواهد شد.

در جدول زیر، برخی از تغییرات کلیدی در شاخص‌ها آورده شده است:

تفاوت اثرگذاری بر شرکت‌های مختلف

اثر این مصوبه بر تمامی شرکت‌ها یکسان نیست. پالایشگاه‌هایی مانند شپنا (اصفهان) و شبریز (تبریز) که عمدتاً با نفت سبک کار می‌کنند، با افزایش هزینه‌های متفاوتی روبرو هستند. در مقابل، شرکت‌هایی مانند شتران (تهران) و شراز (شیراز) که متکی به نفت سنگین هستند، تحت تأثیر دیگری قرار می‌گیرند. همچنین واحدهای دریافت‌کننده میعانات گازی، بسته به زمان بهره‌برداری، ممکن است از تخفیف‌های جدید بهره‌مند شوند.