سینما و چالش زمان؛ تحلیل فلسفه و زیبایی‌شناسی فیلم در جشنواره فیلم کوتاه

در نشست تخصصی «فلسفه و زیبایی‌شناسی فیلم» که در حاشیه چهل و سومین جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران برگزار شد، مفاهیم عمیقی درباره رابطه میان سینما و زمان و نقش هنر در مواجهه با حقیقت مطرح گردید.

پیوند ناگسستنی سینما با مفهوم زمان

رامین حیدری فاروقی، مستندساز و پژوهشگر، در این نشست تأکید کرد که سینما بیش از هر رسانه دیگری با جریان زمان در پیوند است. او معتقد است که فضا تنها در بستر زمان معنا می‌یابد و از همین رو، زمان همواره بزرگ‌ترین امکان و در عین حال دشوارترین چالش پیش روی هنرمندان سینما محسوب می‌شود.

به گفته او، وظیفه هنر و فلسفه، گسترش قلمرو اندیشه و خلق احتمالات نو در برابر تنها حقیقت قطعی هستی، یعنی مرگ است. او همچنین به جایگاه سینما در بازآفرینی حقیقت اشاره کرد:

"سینما پس از ادبیات، یکی از حیاتی‌ترین ابزارها برای ساخت روایت‌های دروغین و در عین حال بازآفرینی حقیقت در قالب رئالیسم و مستند است."

تجربه حسی و بازگشت به اصالت اندیشه

در بخشی از این گفتگو، به بررسی حواس انسانی و تأثیر آن‌ها بر درک جهان پرداخته شد. فاروقی با نقد اولویت دادن بیش از حد به بینایی، خاطرنشان کرد که حس لامسه اولین تجربه حسی انسان است و برای ملموس کردن مفاهیم پیچیده، باید به این حس بازگشت.

وی در ادامه افزود که هنر بزرگ قادر است مفاهیم عظیم هستی را در قالب نمونه‌های کوچک و ملموس ارائه دهد تا موجب تحرک ذهن و شگفتی مخاطب شود.

تمایز میان تفکر و زیست فردی در دنیای مدرن

یکی از مباحث مهم این نشست، تفاوت میان «فکر و خیال» و «تفکر» بود. وی بیان کرد که سوءتفاهم‌های ناشی از عدم درک متقابل، مانعی بزرگ در مسیر شکل‌گیری یک جامعه مدنی است. او تفکر را مانند پروانه‌ای توصیف کرد که از میان آشوب‌های ذهنی برمی‌خیزد.

همچنین در بحث فردیت، وی میان دو مفهوم زیر تمایز قائل شد:

• خلوت: یک انتخاب آگاهانه و رضایت‌بخش برای رسیدن به آرامش.
• انزوا: وضعیتی تحمیلی که ناشی از ناتوانی در برقراری ارتباط با جهان است.

در نهایت، این نشست با تأکید بر ضرورت حفظ استقلال فکری و جستجوی همراهان واقعی در دنیای مدرن به پایان رسید؛ مسیری که در آن انسان می‌تواند با ساختن قصه‌ای برای خود، با زندگی و مرگ به شکلی رضایت‌بخش روبرو شود.