سد معشوره؛ ۲۱ سال انتظار برای آبیاری ۳۶ هزار هکتار زمین در لرستان

سد معشوره، پروژه‌ای که قرار بود تحول بزرگی در کشاورزی استان لرستان ایجاد کند، پس از گذشت بیش از دو دهه از آغاز مطالعات، همچنان با چالش‌های ساختاری و مالی دست‌وپنجه نرم می‌کند. این طرح که با هدف تبدیل اراضی دیم به آبی در منطقه کوهدشت کلنگ‌زنی شد، اکنون پس از سال‌ها تعلیق و تغییر در مشخصات فنی، وارد مرحله جدیدی از ساخت دیواره شده است.

تاریخچه طولانی و تغییرات مداوم در مشخصات فنی

مطالعات اولیه این پروژه در سال ۱۳۸۱ با تمرکز بر تولید برق‌آبی آغاز شد، اما با گذشت زمان، اهداف آن به سمت تأمین آب کشاورزی، شرب و صنعت گسترش یافت. این تغییر کارکرد، باعث شد تا مشخصات فنی و ابعاد مخزن در سال‌های مختلف دستخوش تغییرات متعددی شود.

در بازنگری‌های انجام شده، ارقام مربوط به ظرفیت مخزن و ارتفاع سد بارها تغییر کرد که نشان‌دهنده عدم ثبات در برنامه‌ریزی‌های اجرایی است. برای مثال، در سال ۱۳۸۹ مشخصات فنی پروژه با ارتفاع ۱۱۴ متر و ظرفیت ۹۱۰ میلیون مترمکعب مطرح شد، اما در دوره‌های دیگر، این ارقام به شدت کاهش یافت.

چالش‌های اجرایی و بحران سیل کشکان

کلنگ‌زنی پروژه در سال ۱۳۹۲ با وعده‌های بزرگ برای ایجاد ۱۲ هزار فرصت شغلی و آبیاری ۳۶ هزار هکتار زمین همراه بود، اما بلافاصله با موانعی نظیر عدم توجیه اقتصادی و نبود مجوزهای قانونی مواجه شد. این وقفه در اجرا، پیامدهای جبران‌ناپذیری نیز به همراه داشت.

سیل سال ۱۳۹۸ در رودخانه کشکان، ابعاد فاجعه ناشی از عدم مدیریت صحیح جریان‌های آبی را آشکار کرد. این سیلاب با تخریب زیرساخت‌ها و خسارت‌های سنگین به مناطق پلدختر و معمولان، ضرورت تکمیل سد معشوره برای مهار سیل را بیش از پیش نمایان ساخت.

"فاصله میان تخصیص‌های روی کاغذ و آبی که واقعاً به مزرعه می‌رسد، همچنان بزرگترین چالش کشاورزان کوهدشت است."

وضعیت فعلی و چشم‌انداز آینده پروژه

در حالی که در بهمن ۱۴۰۴ پیشرفت فیزیکی پروژه تنها حدود ۱۷ درصد گزارش شده بود، اکنون در مهر ۱۴۰۵ با تخصیص بیش از ۲۱۰۰ میلیارد تومان اعتبار، خبر از آغاز ساخت دیواره سد داده می‌شود. مقامات استانی معتقدند با انتخاب مشاوران جدید برای شبکه‌های آبیاری، این پروژه می‌تواند به اهداف خود نزدیک شود.

• اعتبار جدید: بیش از ۲۱۰۰ میلیارد تومان در مهر ۱۴۰۵
• وضعیت کنونی: عبور از مرحله پی و کف و آغاز بتن‌ریزی بدنه
• هدف نهایی: مدیریت سیلاب و توسعه کشاورزی کوهدشت

با این حال، تحقق کامل وعده‌ها مستلزم فراتر رفتن از ساخت بدنه سد و تمرکز بر زیرساخت‌های انتقال آب، تملک اراضی و تکمیل شبکه‌های آبیاری است تا در نهایت، ثمره این دو دهه انتظار به دست کشاورزان برسد.