خشکسالی در ایران؛ ۶۴ درصد جمعیت با کمبود شدید منابع آب مواجه هستند

گزارش‌های جدید از مرکز پژوهش‌های مجلس حاکی از آن است که علی‌رغم افزایش چشمگیر میانگین بارش‌ها در برخی مناطق، خشکسالی همچنان یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی و معیشتی ایران محسوب می‌شود. بر اساس داده‌های آماری، بخش بزرگی از جمعیت کشور در مناطق با کمبود شدید منابع آبی قرار دارند.

تحلیل وضعیت پراکندگی خشکسالی در ایران

بررسی شاخص‌های کلان بخش آب در سه‌ماهه سوم سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که توزیع نامتوازن بارندگی، اثر مثبت افزایش بارش را خنثی کرده است. در حالی که میانگین بارش کشور با ۸۰ درصد رشد نسبت به سال گذشته مواجه شده، اما این افزایش تنها در برخی استان‌های جنوبی متمرکز بوده است.

جزئیات درجات خشکسالی برای جمعیت کشور به شرح زیر است:

مناطقی نظیر دامنه‌های جنوبی البرز، خراسان شمالی، قم و بخش‌هایی از سیستان و بلوچستان در زمره مناطق با خشکسالی بسیار شدید قرار گرفته‌اند.

پیامدهای اقلیمی و افزایش بی‌سابقه دما

یکی از عوامل اصلی تداوم بحران، افزایش دمای میانگین کشور است. پاییز ۱۴۰۴ با میانگین دمای ۱۶ درجه سلسیوس، به عنوان سومین پاییز گرم در ۵۰ سال اخیر شناخته می‌شود. این افزایش دما که در برخی مناطق شمالی تا ۳.۵ درجه نیز ثبت شده، روند خشک شدن خاک را تسریع کرده است.

"توزیع نامتوازن بارندگی و افزایش دما، علل اصلی تداوم خشکسالی در بخش‌های وسیعی از کشور هستند."

اثرگذاری خشکسالی بر معیشت و اشتغال

خشکسالی تنها یک پدیده هواشناسی نیست، بلکه پیامدهای اقتصادی عمیقی نیز دارد. با توجه به میزان اشتغال در بخش کشاورزی، استان کرمان به دلیل ترکیب شدت خشکسالی و وابستگی اقتصادی به کشاورزی، بیشترین آسیب‌پذیری را در این دوره تجربه کرده است.

• استان‌های با اثرپذیری بالا: کرمان، خراسان شمالی، آذربایجان غربی و لرستان.
• استان‌های با پایداری بیشتر: تهران، البرز و اصفهان (به دلیل سهم کمتر کشاورزی).

در نهایت، می‌توان گفت افزایش بارش‌های مقطعی در برخی نقاط، به تنهایی قادر به پایان دادن به چرخه خشکسالی نیست. مدیریت منابع آب و مقابله با تغییرات اقلیمی در حوضه‌های مرزی و داخلی، از اولویت‌های حیاتی برای جلوگیری از بحران‌های آینده است.